9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı - Anlam Bilgisi
Kelime Anlamı
Bir kelimenin akla gelen ilk anlamına temel anlam denir. Kelimenin temel anlamından yeni bir anlam türetilirse buna yan anlam denir. Bir kelimenin temel anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlama ise mecaz anlam denir.
- Temel Anlam: Orman kelimesi için aklımıza ilk gelen anlam ağaçlarla kaplı geniş arazi.
- Yan Anlam: Ayak kelimesinin insan bacağı altındaki uzantı dışındaki anlamları (masanın ayağı, sobanın ayağı).
- Mecaz Anlam: Sırt kelimesinin insan vücudundaki sırt dışındaki anlamları (işin yükünü sırtlamak, dağın sırtı).
Söz Gruplarında Anlam
Bazı kelimeler bir araya gelerek kalıplaşmış ifadeler oluşturur. Bunlara deyim denir. Deyimler genellikle mecaz anlam taşır.
- Deyimler: Etekleri zil çalmak, burnu havada olmak, balık etli olmak.
Kelimelerin gerçek anlamlarından uzaklaşmadan bir konu hakkında bilgi veren, ders veren kısa ve öz anlatımlara atasözü denir. Atasözleri öğüt verici niteliktedir.
- Atasözleri: Sakla samanı gelir zamanı, Damlaya damlaya göl olur, Acele işe şeytan karışır.
Anlam İlişkileri
Kelimeler arasındaki çeşitli anlam ilişkileri vardır:
- Eş Anlamlı (Sesteş) Kelimeler: Yazılışları farklı, anlamları aynı olan kelimelerdir. Örnek: okul-mektep, al-kırmızı, hatıra-anı.
- Zıt Anlamlı Kelimeler: Anlamca birbirinin karşıtı olan kelimelerdir. Örnek: siyah-beyaz, büyük-küçük, iyi-kötü.
- Eş Sesli (Sesteş) Kelimeler: Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı kelimelerdir. Örnek: yüz (sayı)-yüz (insan yüzü), gül (çiçek)-gül (gülmek eylemi).
Parçada Anlam
Bir metnin ana fikrini, konusunu ve yardımcı fikirlerini anlamak önemlidir. Metin içindeki kelime ve cümlelerin birbirleriyle olan bağlantısı, metnin bütünlüğünü oluşturur.
- Ana Fikir (Ana Düşünce): Yazarın metinle ilgili okuyucuya vermek istediği temel mesajdır.
- Konu: Metnin ne hakkında olduğu, ne anlattığıdır.
- Yardımcı Fikirler: Ana fikri destekleyen, açıklayan düşüncelerdir.
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1:
Aşağıdaki cümlelerde altı çizili kelimelerden hangisi mecaz anlamda kullanılmıştır?
A) Çocuk ayağa kalktı.
B) Masanın ayağı kırılmıştı.
C) Bu işin altından kalkamazsın, ayağını denk al.
D) Kız ayağını yorganına göre uzatmalı.
E) Yaşlı adam ayağı takılıp düştü.
Çözüm 1:
A, B, D ve E şıklarındaki 'ayak' kelimeleri temel veya yan anlamıyla kullanılmıştır. C şıkkındaki 'ayağını denk al' ifadesi ise mecaz anlamda 'dikkatli ol, tedbirli davran' anlamında kullanılmıştır. Bu nedenle doğru cevap C şıkkıdır. ✅
Soru 2:
Aşağıdakilerden hangisi bir deyim değildir?
A) Etekleri zil çalmak
B) Damlaya damlaya göl olur
C) Burnu havada olmak
D) Balık etli olmak
E) Küplere binmek
Çözüm 2:
A, C, D ve E şıkları birer deyimdir. B şıkkındaki 'Damlaya damlaya göl olur' ise bir atasözüdür. Bu nedenle doğru cevap B şıkkıdır. 🚀
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "sıcak" sözcüğü mecaz anlamda kullanılmıştır?
A) Bugün hava oldukça sıcak olacağı için dışarı çıkmayalım.B) Çay çok sıcak olduğu için bardağı elinden bıraktı.
C) Bizi kapıda çok sıcak bir gülümsemeyle karşıladı.
D) Sıcak suyla yıkanmak kaslarını gevşetmişti.
E) Termometre bugün gölgede \( 35 \) dereceyi gösteriyordu.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde amaç-sonuç ilişkisi söz konusudur?
A) Kar yağınca köy yolları ulaşıma kapandı.B) Kitap okumak üzere kütüphaneye gitti.
C) Çok yorulduğu için erkenden uyumuş.
D) Sınavdan yüksek not alınca çok sevindi.
E) Hava karardığından eve dönmek zorunda kaldık.
Aşağıdaki cümlelerin hangisi kanıtlanabilirlik açısından (öznel-nesnel) diğerlerinden farklıdır?
A) Yazarın son romanı toplam \( 12 \) bölümden oluşmaktadır.B) Bu film, geçen yıl düzenlenen festivalde üç ödül aldı.
C) Şairin kullandığı dil, okuyucuyu büyüleyen eşsiz bir güzelliktedir.
D) Türkiye'nin yüz ölçümü en büyük ili Konya'dır.
E) Kitapta doğa sevgisi teması işlenmiştir.
"Ağır" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde "yavaş" anlamında kullanılmıştır?
A) Bu kadar ağır bir çantayı tek başına taşıyamazsın.B) Misafirlerini çok ağır sözlerle eleştirmesi hiç hoş olmadı.
C) Akşam yemeğinde yediği ağır yemekler midesine dokundu.
D) Yaşlı adam, ağır adımlarla merdivenleri çıkmaya başladı.
E) Fabrikadaki ağır işlerde çalışmak onu çok yıpratmıştı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir deyim açıklamasıyla birlikte verilmiştir?
A) Onun her dediğine kulak asıyor, onu dikkatle dinliyordu.B) Haberi alınca etekleri zil çaldı, çok sevindi.
C) Yaptığı hatalarla sonunda öğretmenin gözünden düştü.
D) Bu işi de eline yüzüne bulaştıracağından korkuyorum.
E) O kadar dertliydi ki ağzını bıçak açmıyordu.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "keskin" sözcüğü mecaz anlamda kullanılmıştır?
A) Mutfaktaki bıçak çok keskin olduğu için parmağını kesti.B) Odanın içini keskin bir deterjan kokusu kaplamıştı.
C) Arkadaşının keskin zekâsı, sorunu kısa sürede çözmesini sağladı.
D) Elindeki keskin aletle tahtanın üzerindeki pürüzleri temizledi.
E) Yolun sonundaki keskin virajda sürücüler dikkatli olmalıdır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir "neden-sonuç" ilişkisi söz konusudur?
A) Kitap okumak için sessiz bir köşeye çekildi.B) Kar yağışı nedeniyle köy yolları ulaşıma kapandı.
C) Sınavda başarılı olmak istiyorsan düzenli çalışmalısın.
D) Akşam eve giderken taze ekmek almayı unutma.
E) Geziye katılmak üzere erkenden okulda toplandılar.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamlı bir sözcük kullanılmıştır?
A) Bugün hava her zamankinden daha bulutlu görünüyor.B) Bahçedeki çiçeklerin bakımı için yardım çağırdık.
C) Şair, bu şiirinde "zengin uyak" kullanarak ahengi sağlamış.
D) Kapının kolu bozulduğu için içeri girmekte zorlandık.
E) Tatlı dili sayesinde herkesin sevgisini kazanmayı başardı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisi "nesnel" bir yargı bildirmektedir?
A) Bu yazarın son romanı oldukça sürükleyici bir konuya sahip.B) Mavi renk, insan ruhuna huzur veren en güzel renktir.
C) Filmdeki oyuncuların performansı izleyiciyi pek etkilemedi.
D) Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun "Yaban" adlı romanı Kurtuluş Savaşı'nı anlatır.
E) Şehrin kalabalığından uzaklaşmak insana her zaman iyi gelir.
"Ağır" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde "yavaş" anlamında kullanılmıştır?
\[\(\text{Cümle: Merdivenleri ağır ağır çıkarak üst kata ulaştı.}\) \]
B) Misafirlere çok ağır yemekler ikram etmek doğru olmaz.
C) Salondaki ağır hava, pencereler açılınca biraz dağıldı.
D) Kamyon, ağır yükü nedeniyle rampayı çıkmakta zorlanıyordu.
E) Yaşlı adam, ağır adımlarla parktaki banka doğru ilerledi.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6436-9-sinif-anlam-bilgisi-test-coz-exrs