✨ Konuları Gir, Yapay Zeka Saniyeler İçinde Sınavını Üretsin!

Tyt Yapım ekiyle oluşmuş kelimelerde ünlü düşmesi Test Çöz

SORU 1

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, türetilirken (yapım eki alırken) ünlü kaybına uğramış bir sözcük kullanılmıştır?

A) Omuzundaki çanta oldukça ağır görünüyordu.
B) Soruları çözerken aklı başka yerlerdeydi.
C) Bahçedeki sarı güller kısa sürede sarardı.
D) Kaybolan kedisini her yerde arıyordu.

Açıklama:
[C] şıkkındaki "sarardı" kelimesinin kökü "sarı"dır. Bu kelime "-ar" yapım ekini alarak fiile dönüşürken "ı" ünlüsü düşmüştür (sarı-ar-mak > sararmak). [A] ve [B] şıklarında ünlü düşmesi çekim eki alırken, [D] şıkkında ise birleşik kelime oluşurken gerçekleşmiştir.

Bu Sınavı paylaş: WhatsApp Facebook X (Twitter)

Soru Listesi 0/25

Cevaplanmış

Boş

🔄 Sınavı Sıfırla

TYT Türkçe: Yapım Ekleriyle Oluşmuş Kelimelerde Ünlü Düşmesi

Sevgili TYT öğrencileri! Bugün, Türkçe'nin önemli konularından biri olan yapım ekleriyle oluşmuş kelimelerde ünlü düşmesi konusunu detaylı bir şekilde inceleyeceğiz. Bu konu, kelime bilgisini derinleştirmek ve sınavlarda karşımıza çıkabilecek soruları kolayca çözmek için kritik öneme sahiptir. 📌

Ünlü Düşmesi Nedir?

Türkçede bazı kelimeler ek aldığında, kelimenin son ünlüsünün düşmesi olayına ünlü düşmesi denir. Bu düşmeler genellikle iki şekilde karşımıza çıkar:

Yapım Ekleriyle Oluşan Ünlü Düşmeleri: Kelimenin köküne yapım eki geldiğinde ünlü düşmesi olmasıdır.
Çekim Ekleriyle Oluşan Ünlü Düşmeleri: Kelimenin köküne çekim eki geldiğinde ünlü düşmesi olmasıdır.

Bugünkü dersimizde odak noktamız yapım ekleriyle oluşan ünlü düşmeleri olacaktır. 💡

Yapım Ekleriyle Oluşan Ünlü Düşmeleri Nasıl Gerçekleşir?

Yapım ekleri, kelimenin anlamını değiştiren veya yeni bir kelime türeten eklerdir. Bazı yapım ekleri, kelimenin kökündeki ünlü harfi düşürerek yeni kelimeler oluşturur. Bu durumun temelinde genellikle hece daralması veya ses uyumları yatar.

Yaygın Ünlü Düşmesi Örnekleri ve Yapım Ekleri:

Şimdi bu konuyu daha iyi anlamak için bazı yaygın örneklere göz atalım:

-la/-le yapım eki: Bazı kelimelere geldiğinde ünlü düşmesine yol açar.
-ar/-er yapım eki: Özellikle fiil köklerine gelerek bazı ünlü düşmelerine neden olabilir.
-laş/-leş yapım eki: Türetilen yeni kelimelerde ünlü düşmesi görülebilir.

Yapım Ekleriyle Ünlü Düşmesi Oluşturan Kelime Kökleri:

Ünlü düşmesine uğrayan bazı kökler şunlardır:

Burun (burnu) -> Burun kelimesi, -la yapım ekini aldığında burunla değil, burunla şeklinde ünlü düşmesi olmaz. Ancak bazı kelimelerde bu durum farklılık gösterebilir.
Omuz (omzu) -> Omuzla
Ağız (ağzı) -> Ağızla
Karın (karı(n)nı) -> Karınla
Gönül (gönlü) -> Gönülce
Akıl (aklı) -> Akıllı
Sabır (sabrı) -> Sabırlı
Zehir (zehri) -> Zehirli
Kayıp (kaybı) -> Kaybolmak
Uyumak (uykusu) -> Uyku

Önemli Not: Yapım ekleriyle oluşan ünlü düşmelerinde, kelimenin kökündeki ünlünün düşmesiyle oluşan yeni kelimeyi anlamak önemlidir. Bu düşmeler genellikle kelimenin yapısını değiştirir.

Dikkat Edilmesi Gerekenler:

Her ünlü düşmesi yapım ekiyle olmaz. Çekim ekleriyle de olabilir.
Kök halindeki kelimelerde ünlü düşmesi aranmaz.
Kelimenin köküne gelen ekin yapım eki olup olmadığını kontrol etmek önemlidir.

✍️ Çözümlü Örnek Sorular

Soru 1:

Aşağıdaki kelimelerden hangisinin oluşumunda yapım ekiyle ünlü düşmesi gerçekleşmiştir?

A) Gözlük
B) Sütlaç
C) Köpeği
D) Ayran
E) Uykucu

Çözüm 1:

Doğru cevap E) Uykucu'dur. Uyku kelimesi, -cu yapım ekini aldığında kökündeki 'u' ünlüsü düşerek uykucu kelimesi oluşmuştur. Diğer seçeneklerde ünlü düşmesi yoktur veya yapım ekiyle ilgili değildir.

Soru 2:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yapım ekiyle ünlü düşmesi olan bir kelime kullanılmıştır?

A) Masanın üzerindeki kitapları topladı.
B) Omuzundaki çantayı indirdi.
C) Yarınki maçı sabırsızlıkla bekliyor.
D) Burnunu kestiği için doktora gitti.
E) Ağzı açık hayranlıkla izledi.

Çözüm 2:

Doğru cevap C) Yarınki maçı sabırsızlıkla bekliyor.'dur. Sabır kelimesi, -lı yapım ekini aldığında kökündeki 'ı' ünlüsü düşerek sabırlı kelimesi oluşmuştur. Bu kelime yapım ekiyle ünlü düşmesine örnektir. Diğer seçeneklerde ünlü düşmesi ya yoktur ya da çekim ekleriyle ilgilidir.

Başarılar dilerim! 🚀

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, türetilirken (yapım eki alırken) ünlü kaybına uğramış bir sözcük kullanılmıştır?

A) Omuzundaki çanta oldukça ağır görünüyordu.
B) Soruları çözerken aklı başka yerlerdeydi.
C) Bahçedeki sarı güller kısa sürede sarardı.
D) Kaybolan kedisini her yerde arıyordu.

Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisinde ünlü düşmesinin sebebi diğerlerinden farklıdır?

A) Çevrenin temizliği için herkes elinden geleni yapmalı.
B) Gece geç saatlere kadar ders çalıştığı için uykusuz kalmış.
C) Göğsü daraldığı için balkona çıkıp nefes aldı.
D) Yalnız kalmak ona her zaman iyi gelirdi.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "yapım eki" alırken ünlü düşmesine uğramış bir sözcük vardır?

A) Şehrin ışıkları uzaktan çok güzel görünüyordu.
B) Çocuklar bahçede neşeyle oynuyorlar.
C) Burnuna gelen güzel kokular iştahını açtı.
D) Kahvaltı yapmadan evden asla çıkmazdı.

"Sızı" kelimesine "-la" yapım eki getirildiğinde "sızla-" kelimesi oluşur ve ünlü düşmesi meydana gelir.

Aşağıdakilerin hangisinde bu kurala (türetme esnasında ünlü düşmesine) örnek olabilecek bir kullanım vardır?

A) Anlattığı fıkraya hepimiz çok güldük.
B) Bu mevsimde buralar çok soğuk olur.
C) İlerleyen saatlerde misafirler yavaş yavaş dağıldı.
D) Karnı ağrıdığı için doktora gitmek zorunda kaldı.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, ünlü düşmesine uğramış sözcük "yapım eki" alarak türetilmemiştir?

A) Yolların ayrımında beklemeye karar verdik.
B) Bu çevrede yabancı kimse barınamaz.
C) Uykusu gelince televizyonun karşısında uyuyakaldı.
D) Sabrı taşınca herkese bağırmaya başladı.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, türetilirken (yapım eki alırken) ünlü kaybına uğramış bir sözcük kullanılmıştır?

A) Şehrin gürültüsü insanı oldukça fazla yoruyor.
B) Bu daracık yollarda ilerlemek gerçekten çok zordu.
C) Karnı ağrıdığı için akşamki yemeğe katılamadı.
D) Aklına gelen her şeyi bir kağıda not ediyordu.

"Kıvır-" fiili "-ım" yapım ekini aldığında "kıvrım" şekline dönüşür ve bir ünlü düşmesi meydana gelir.

Aşağıdakilerin hangisinde bu kurala (yapım eki alırken ünlü düşmesine) örnek bir kullanım vardır?

A) Sızlayan parmağına pansuman yapmak için eczaneye gitti.
B) Sabretmek, her türlü başarının en temel anahtarıdır.
C) Kaynana dırdırından bıktığı için ayrı eve çıkmak istiyordu.
D) Gönlüm bu haksız ayrılığa bir türlü razı gelmiyor.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yapım eki alırken ünlü düşmesine uğramış bir sözcük kullanılmamıştır?

A) Bahçedeki taze çiçekleri büyük bir keyifle kokladı.
B) Sonbahar gelince ağaçların yaprakları iyice sararır.
C) Çevresindeki olaylara karşı her zaman duyarlı biridir.
D) Burnuna gelen keskin kokuyla aniden uykusundan uyandı.

"Uyu-" fiili "-ku" yapım ekini aldığında "uyku" kelimesi oluşur ve bu sırada "u" sesi düşer.

Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisinde benzer bir durum (türetme esnasında ünlü düşmesi) söz konusudur?

A) Kuşlar yavrularını büyük bir özenle besliyor.
B) Fikrini açıkça söylemekten asla çekinmezdi.
C) Keşfetmek için yeni yerler aramaya devam ediyordu.
D) Ağzındaki lokmayı yavaşça çiğneyip yuttu.

10)

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesinin nedeni diğerlerinden farklıdır?

A) Ayrılık vakti gelip çattığında herkes çok üzülmüştü.
B) Bahçede oynayan çocukların neşesi mahalleyi sardı.
C) Kıvrılan yollardan geçerek nihayet köye ulaştık.
D) Omzundaki ağır yük her geçen gün biraz daha artıyordu.

11)

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde türetilirken (yapım eki alırken) ünlü kaybına uğramış bir sözcük kullanılmıştır?

A) Omuzunda küçük bir çanta ile içeri girdi.
B) Bu işin ayrımına varmak oldukça zaman alır.
C) Karnı acıkan çocuk mutfağa doğru koştu.
D) Şehre giden otobüsün henüz gelmediğini öğrendik.

12)

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "oynamak" sözcüğündekiyle aynı sebeple oluşmuş bir ünlü düşmesi vardır?

A) Akşam yemeği için sofrayı erkenden hazırladı.
B) Burnuna gelen güzel kokuları takip ederek mutfağa ulaştı.
C) Sınavda yaptığı dikkatsizce yanlışlar onu çok üzdü.
D) Kaybolan anahtarını evin her köşesinde çaresizce aradı.

13)

"İlerlemek" sözcüğü türetilirken ünlü kaybına uğramıştır:

ileri + le \(=\) ilerlemek

Aşağıdakilerin hangisinde bu duruma benzer bir kullanım söz konusudur?

A) Gönlüne göre bir arkadaş bulamadığı için dertliydi.
B) Ağzında biriken lokmayı yavaşça çiğneyip yuttu.
C) Kıvrılan yollardan geçerek dağın zirvesine ulaştık.
D) Zihni bu aralar çok karışık olduğu için odaklanamıyor.

14)

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesinin sebebi diğerlerinden farklıdır?

A) Bahçedeki çiçekleri her sabah sevgiyle beslerdi.
B) Sızlayan parmağına pansuman yaptırmak için doktora gitti.
C) Alnındaki yarayı uzun saçlarıyla gizlemeye çalışmıştı.
D) Sararan yapraklar sonbaharın geldiğini müjdeliyordu.

15)

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde türetilirken ünlü düşmesine uğramış bir sözcük yoktur?

A) Çocuklar bahçede neşeyle saklambaç oynuyorlar.
B) Uykusuz kaldığı için gözleri kanlanmış ve yorulmuştu.
C) Çevresindeki insanlara karşı her zaman çok nazikti.
D) Beyni yorgunluktan artık işlevini yitirmiş gibiydi.

16)

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, türetilirken (yapım eki alırken) ünlü düşmesine uğramış bir sözcük kullanılmıştır?

A) Sıcak havada burnu kanamaya başladı.
B) Bahçedeki çiçekler susuzluktan sararmış.
C) Şehre giden yol oldukça engebeliydi.
D) Aklına gelen fikir herkesi şaşırttı.

17)

"Çevresindeki insanlara karşı her zaman nazik davranırdı." cümlesindeki altı çizili sözcükte görülen ses olayının benzeri aşağıdakilerin hangisinde vardır?

A) Kitabın metni oldukça ağırdı.
B) Karnı acıkınca mutfağa yöneldi.
C) Bu yıl kış uykusu kısa sürdü.
D) Sabrı taşınca odadan ayrıldı.

18)

Aşağıdaki kelimelerin hangisi yapım eki alırken ünlü kaybına uğramamıştır?

A) Koklamak
B) İlerlemek
C) Sızlamak
D) Ağzı

19)

"Yanlış" sözcüğündeki ünlü düşmesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Birleşik kelime oluşumu
B) Çekim eki alması
C) Yapım eki alarak türetilmesi
D) Yardımcı eylemle birleşmesi

20)

Aşağıdaki dizelerin hangisinde yapım eki alırken ünlü düşmesine uğramış bir sözcük vardır?

A) Gönlümün kapısı sana her zaman açık.
B) Ayrılık hasreti içimi yakıyor.
C) Alnındaki çizgiler yılları anlatıyor.
D) Omzuna yaslanıp ağlamak istiyorum.

21)

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, türetilirken (yapım eki alırken) ünlü kaybına uğramış bir sözcük kullanılmıştır?

A) Akşam yemeğinden sonra karnı ağrımaya başladı.
B) Şehrin dar sokaklarında kaybolmak istemiyordu.
C) Sonbahar gelince ağaçların yaprakları iyice sarardı.
D) Burnundaki sızıyı dindirmek için soğuk su kullandı.

22)

Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi, yapım eki aldığı için ünlü düşmesine uğramıştır?

A) Bu işin sonu nereye varır, pek aklım kesmiyor.
B) Yolun sonundaki keskin kıvrım sürücüleri zorluyordu.
C) Gönlü zengin olan insanlarla vakit geçirmeyi severdi.
D) Oğluna güzel bir doğum günü hediyesi almıştı.

23)

"Beslemek" sözcüğündeki ünlü düşmesinin özdeşi (aynı türden olanı) aşağıdaki cümlelerin hangisinde vardır?

A) Bahçedeki çiçekleri her sabah sevgiyle koklardı.
B) Sabretmek, başarının en önemli anahtarlarından biridir.
C) Kaybolan anahtarlarını çekmecenin en altında buldu.
D) Göğsündeki ağrı nedeniyle doktora gitmeye karar verdi.

24)

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yapım eki alırken ünlü düşmesine uğramış bir sözcük yoktur?

A) Çocuklar bahçede neşeyle oyun oynuyorlar.
B) Bu bölgedeki yolların yapımı için yeni bir plan hazırlandı.
C) Sızlayan parmağını sarmak için eczaneye gitti.
D) İlerleyen saatlerde misafirlerin gelmesi bekleniyor.

25)

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi "çevreyi" sözcüğüyle aynı ses olayına (türetilirken ünlü düşmesi) örnek gösterilebilir?

A) Ağzı
B) Sabrı
C) Ayrılık
D) Fikri

Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun

https://yazili.eokultv.com/test/6442-tyt-yapim-ekiyle-olusmus-kelimelerde-unlu-dusmesi-test-coz-se2a