6. Sınıf Türkçe - Kelime Bilgisi Tekrarı: Ekler ve Bağlaçlar
📌 Yapım Ekleri
Yapım ekleri, kelimeye yeni bir anlam kazandıran veya kelimenin türünü değiştiren eklerdir. Bu ekler sayesinde yeni kelimeler türetilir.
- Anlam Değişikliği: Kelimenin kök anlamından farklı bir anlam oluşur.
- Tür Değişikliği: İsimden fiil, fiilden isim gibi tür değişiklikleri olabilir.
Örnekler:
- Göz (isim kök) + -lük (yapım eki) \(=\) Gözlük (isim, yeni anlam)
- Bil (fiil kök) + -gi (yapım eki) \(=\) Bilgi (isim, yeni anlam)
- Süt (isim kök) + -la (yapım eki) \(=\) Sütlaç (isim, yeni anlam)
💡 Çekim Ekleri
Çekim ekleri, kelimenin anlamını değiştirmeyen, onu cümlenin içinde kullanmamızı sağlayan eklerdir. Kelimeye zaman, kişi, durum, sayı gibi anlamlar katarlar.
- Çoğul Ekleri: -lar, -ler (evler)
- Hâl Ekleri: -ı, -i, -u, -ü (belirtme); -a, -e (yönelme); -da, -de (bulunma); -dan, -den (ayrılma)
- İyelik Ekleri: -ım, -in, -i, -imiz, -iniz, -leri (evim, evin)
- Zaman ve Kişi Ekleri: Gel-di-m (geldi-m: geçmiş zaman, 1. tekil şahıs)
✅ Edat (İlgeç) ve Bağlaçlar
Edatlar (İlgeçler): Tek başlarına anlamları olmayan, ancak cümledeki kelimeler arasında anlam ilgisi kuran sözcüklerdir. Genellikle tek başına kullanılırlar.
- Başlıca Edatlar: için, gibi, kadar, ancak, yalnız, sanki, ile, doğru, üzere, dolayı vb.
- Örnek: Senin için geldim.
- Örnek: Sanki bir rüya gördüm.
Bağlaçlar: Cümle içindeki kelimeleri veya kelime gruplarını birbirine bağlayan sözcüklerdir. Tek başlarına anlamları vardır ve genellikle kelimelerden ayrı yazılırlar.
- Başlıca Bağlaçlar: ve, ile, ama, fakat, lakin, veya, ya da, de, da, ki, çünkü, mademki vb.
- Örnek: Ali ve Ayşe parka gitti.
- Örnek: Çok çalıştım ama sınavı geçemedim.
- Not: 'ile' hem edat hem de bağlaç olarak kullanılabilir. Cümleye kattığı anlama göre değişir.
🚀 Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yapım eki almış bir sözcük yoktur?
A) Çocuklar bahçede oyuncaklarıyla oynuyorlardı.
B) Bu bilgi çok önemliydi.
C) Annem bana yeni bir kalemlik aldı.
D) Yarın okula gideceğiz.
Çözüm:
A) Oyuncak (oyun-cak) yapım eki almıştır.
B) Bilgi (bil-gi) yapım eki almıştır.
C) Kalemlik (kalem-lik) yapım eki almıştır.
D) Okula kelimesi 'okul' ismine yönelme hâl eki (-a) almıştır. Yapım eki almamıştır.
Cevap: D
Soru 2:
Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcüklerden hangisi edattır?
A) Kitabı ve defteri masaya bıraktı.
B) Hava karardı fakat ışıklar yanmadı.
C) Sınavı kazanmak için çok çalıştı.
D) Geldim ki seni göreyim.
Çözüm:
A) 've' bağlaçtır.
B) 'fakat' bağlaçtır.
C) 'için' edattır. Tek başına anlamı yoktur ve kelimeler arasında anlam ilgisi kurar.
D) 'ki' bağlaçtır.
Cevap: C
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük yapım eki almıştır?
A) Kitaplar masanın üzerinde duruyor.B) Bugün yeni bir kalemlik aldım.
C) Okula geç kalmamak için koştu.
D) Evin kapısı açık kalmış.
"Gözlükçü" kelimesinin aldığı eklerin türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) İsimden isim yapım ekiB) İsimden fiil yapım eki
C) Fiilden isim yapım eki
D) Fiilden fiil yapım eki
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi türemiş (yapım eki almış) bir sözcük değildir?
A) SevgiB) Bilgin
C) Tuzluk
D) Masalar
Aşağıdaki kelimelerden hangisi "fiilden isim" yapım eki almıştır?
A) YazlıkB) Askı
C) Başla-
D) Şekerci
"Yolculuk" kelimesinin kökü ve aldığı yapım ekleri hangi seçenekte doğru analiz edilmiştir?
A) Yol (İsim Kökü) + -cu (İsimden İsim) + -luk (İsimden İsim)B) Yol (Fiil Kökü) + -cu (Fiilden İsim) + -luk (İsimden İsim)
C) Yolcu (İsim Kökü) + -luk (İsimden İsim)
D) Yol (İsim Kökü) + -culuk (İsimden İsim)
"Kardeşim bugün okula gitmedi." cümlesinde yer alan "okula" kelimesindeki "-a" eki, ismin hangi hâl (durum) ekidir?
A) Belirtme hâliB) Yönelme hâli
C) Bulunma hâli
D) Ayrılma hâli
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili kelime "çoğul eki" almıştır?
A) Annem pazardan elmalar aldı.B) Bu defter benim için çok değerli.
C) Kalemlik masanın üzerinde duruyor.
D) Kitapçıdan yeni bir roman aldım.
"Kalemim masanın üzerinde kalmış." cümlesindeki "kalemim" kelimesinde yer alan "-im" ekinin türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) İlgi ekiB) Hal eki
C) İyelik (aitlik) eki
D) Çoğul eki
"Derslerine her gün düzenli çalışmalısın." cümlesindeki "çalışmalısın" fiilinde yer alan "-sın" eki aşağıdakilerden hangisidir?
A) Şahıs (kişi) ekiB) İyelik eki
C) Çoğul eki
D) Hal eki
Aşağıdaki kelimelerin hangisinde sadece "çekim eki" kullanılmıştır?
A) GözlükB) Kitaplar
C) Yazlık
D) Simitçi
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "edat" kullanılmıştır?
A) Kitaplarını çantasına koydu ve dışarı çıktı.B) Akşama doğru hava iyice soğumaya başladı.
C) Hem suçlu hem güçlü bir tavrı vardı.
D) Sinemaya gitmek istiyor ama vakti yok.
"İle" kelimesi aşağıdaki cümlelerin hangisinde "bağlaç" görevinde kullanılmıştır?
A) Ankara'ya uçak ile gitmeye karar verdik.B) Soruları dikkatle ve sabır ile çözmelisin.
C) Annem ile babam yarın bize gelecekler.
D) Elindeki fırça ile duvarı boyuyordu.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "yalnız" sözcüğü "ama, fakat" anlamında kullanılarak bağlaç görevini üstlenmiştir?
A) Bu koca evde yalnız kalmaktan korkmuyor musun?B) Seninle gelirim yalnız orada çok fazla duramam.
C) Yalnız insanlar genellikle kitaplara sığınır.
D) Bu zor soruyu yalnız sen çözebilirsin.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde edat cümleye "benzerlik" anlamı katmıştır?
A) Sabaha kadar gözüme uyku girmedi.B) Bu işi bitirmek için çok uğraştık.
C) Dev gibi dalgalar gemiyi sallıyordu.
D) Okuldan sonra kütüphaneye uğrayacağım.
"Ancak" kelimesi aşağıdaki cümlelerin hangisinde "sadece" anlamında kullanılarak "edat" olmuştur?
A) Çok uğraştım ancak kapıyı açamadım.B) Dışarı çıkabilirsin ancak ödevlerini bitirmelisin.
C) Bu sırrı ancak en yakın arkadaşına anlatabilirsin.
D) Maça gelecekti ancak son anda işi çıkmış.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6486-6-sinif-yapim-ekleri-test-coz-pv2y