6. Sınıf Türkçe - Kelime Bilgisi: Ekler ve Edat, Bağlaç, Hal Eki
📌 Kelimelerin Anlamını Değiştirenler: Yapım Ekleri
Kelimelerin köklerine gelerek onlardan yeni anlamlı kelimeler türeten eklere yapım ekleri denir. Yapım ekleri, kelimenin anlamını tamamen değiştirebilir veya yeni bir kavram oluşturabilir.
- Örnek: göz (vücut organı) -> gözlük (gözü koruyan araç)
- Örnek: bilgi (öğrenilen şey) -> bilgisayar (bilgi işleyen alet)
- Örnek: kır (toprak rengi) -> kırık (parçalanmış)
💡 Kelimeleri Çoğaltan, Hali Belirtenler: Çekim Ekleri
Kelimelerin anlamını değiştirmeyen, sadece kelimeyi cümlenin içinde kullanmamıza yardımcı olan eklere çekim ekleri denir. Çekim ekleri kendi içinde hal ekleri ve çokluk ekleri gibi gruplara ayrılır.
✅ Hal Ekleri
İsimlerin cümlede hangi görevde bulunduğunu belirten eklere hal ekleri denir. Başlıca hal ekleri şunlardır:
| Ad ( Yalın ) Hali | Ek Almaz | ev |
| Belirtme Hali | -ı, -i, -u, -ü | evi |
| Yönelme Hali | -a, -e | eve |
| Bulunma Hali | -da, -de, -ta, -te | evde |
| Ayrılma Hali | -dan, -den, -tan, -ten | evden |
🚀 Kelimeleri Birbirine Bağlayanlar: Edat ve Bağlaç
Edatlar (İlgeçler)
Tek başlarına anlamları olmayan, ancak cümledeki kelimeler arasında anlam ilgisi kuran kelimelerdir. Genellikle tek başına bulunurlar.
- Başlıca Edatlar: ile, gibi, kadar, ancak, yalnız, sanki, ancak, belki, rağmen, üzere, doğru, karşı, beri, ancak, değil
- Örnek: Senin gibi çalışkan bir öğrenci görmedim.
- Örnek: Onu sanki bir daha hiç göremeyeceğim.
Bağlaçlar
Anlamları olan, kelimeleri, kelime gruplarını veya cümleleri birbirine bağlayan kelimelerdir.
- Başlıca Bağlaçlar: ve, ile, veya, ya da, ama, fakat, lakin, çünkü, de, bile, hatta, mademki, meğer, oysa, halbuki
- Örnek: Kitap ve defterlerini çantana koydun mu?
- Örnek: Ama gelmek istemedi.
- Önemli Not: 'ile' kelimesi hem edat hem de bağlaç olarak kullanılabilir. Bağlaç olduğunda bitişik yazılabilir (arabayla).
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yapım eki almış bir kelime kullanılmıştır?
A) Çocuklar parkta oynuyorlardı.
B) Evin duvarları boyandı.
C) Bahçedeki çiçekler açtı.
D) Kitabı rafa koydu.
Çözüm:Bu soruda yapım ekini bulmamız gerekiyor. Yapım ekleri kelimeden yeni bir kelime türetir.
- A) 'oynuyorlardı' kelimesinde 'oyun' kökünden 'oyna-' yapım eki gelmiş, sonra çekim ekleri gelmiştir.
- B) 'boyandı' kelimesinde 'boya' kökünden 'boya-' yapım eki gelmiş, sonra çekim ekleri gelmiştir.
- C) 'çiçekler' kelimesinde 'çiçek' köküne çokluk eki gelmiştir (çekim eki).
- D) 'kitabı' kelimesinde 'kitap' köküne belirtme hal eki gelmiştir (çekim eki).
Düzeltme: Sorunun orijinal formatına göre, A şıkkındaki 'oyun' kökünden 'oyna-' yapım eki, B şıkkındaki 'boya' kökünden 'boya-' yapım eki, C şıkkındaki 'çiçek' köküne gelen '-ler' çokluk ekidir (çekim eki), D şıkkındaki 'kitap' köküne gelen '-ı' belirtme hal ekidir (çekim eki). Her iki şıkta da yapım eki bulunmaktadır. Sorunun tek doğru cevabı olabilmesi için şıklardan birinin düzeltilmesi gerekmektedir.
Soru 2:
Aşağıdaki cümlelerde altı çizili kelimelerden hangisi edattır?
A) Kardeşim ve ben sinemaya gittik.
B) Elmalar kadar tatlısın.
C) Geldim ama seni bulamadım.
D) O da toplantıya katıldı.
Çözüm:Edatlar tek başlarına anlamı olmayan, kelimeler arasında anlam ilgisi kuran sözcüklerdir. Bağlaçlar ise anlamlıdır ve kelimeleri veya cümleleri bağlar.
- A) 've' kelimesi iki ismi bağlayan bir bağlaçtır.
- B) 'kadar' kelimesi burada benzetme ilgisi kuran bir edattır.
- C) 'ama' kelimesi iki cümleyi birbirine bağlayan bir bağlaçtır.
- D) 'da' kelimesi burada 'toplantıya katılanlardan biri de o' anlamında, bir kelimeyi vurgulayan bir bağlaçtır (bağlaç olan 'de' ayrı yazılır).
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde çoğul eki (\( -lar / -ler \)) cümleye "yaklaşıklık" anlamı katmıştır?
A) Akşam bize teyzemler gelecek.B) Bu akşam yirmi yaşlarında bir genç geldi.
C) Kitaplar masanın üzerinde duruyor.
D) Türkler tarih boyunca birçok devlet kurmuştur.
Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde "belirtme durum eki" (\( -ı, -i, -u, -ü \)) kullanılmıştır?
A) Evi dün akşam boyadılar.B) Evi çok güzelmiş.
C) Okulu buraya çok uzak.
D) Kalemi masada kalmış.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde iyelik (aitlik) eki almış bir sözcük yoktur?
A) Çantamı okulda unutmuşum.B) Senin fikrin bizim için çok önemli.
C) Çocuklar bahçede neşeyle oynuyor.
D) Kalemim yazmadığı için ödevimi yapamadım.
Soru eki olan " \( -mı, -mi, -mu, -mü \) " cümleye soru anlamı dışında farklı anlamlar da katabilir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru eki cümleye "zaman" anlamı katmıştır?
B) Güzel mi güzel bir evleri vardı.
C) Kar yağdı mı her yer bembeyaz olur.
D) Ödevlerini vaktinde bitirdin mi?
Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi sadece "çekim eki" almıştır?
A) KitaplıkB) Masada
C) Gözlükçü
D) Yazısız
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük yapım eki alarak yeni bir anlam kazanmıştır?
A) Kitaplar masanın üzerinde duruyor.B) Annem bana yeni bir suluk aldı.
C) Kediler bahçede neşeyle oynuyor.
D) Evden sabah erkenden çıktım.
Aşağıdaki kelimelerden hangisi yapım eki alarak "türemiş" bir sözcük özelliği kazanmıştır?
A) MasadaB) Kalemler
C) Gözlük
D) Okulun
Aşağıdaki eklerden hangisi eklendiği isim köküne "meslek veya o işi yapan kişi" anlamı katar?
A) -sızB) -cı
C) -lı
D) -lık
"Yolculuk" kelimesinin kök ve ek tahlili aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) Yol (Kök) + -cu (Yapım Eki) + -luk (Yapım Eki)B) Yolcu (Kök) + -luk (Çekim Eki)
C) Yol (Kök) + -culuk (Çekim Eki)
D) Yolcu (Kök) + -l (Yapım Eki) + -uk (Çekim Eki)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yapım eki almış (türemiş) bir sözcük kullanılmamıştır?
A) Kitapçıdan yeni bir roman aldım.B) Bugün hava çok güneşli.
C) Annem elmaları tabağa koydu.
D) Bu mahallede sessiz bir ev arıyoruz.
"Pamuk gibi yumuşak elleri vardı." cümlesindeki "gibi" edatının cümleye kattığı anlam aşağıdakilerden hangisidir?
A) ZamanB) Benzetme
C) Neden-sonuç
D) Yaklaşıklık
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yönelme (yaklaşma) durum eki almış bir isim kullanılmıştır?
A) Kitabı çantasına dikkatlice yerleştirdi.B) Okulda bugün çok eğlendik.
C) Sınıftan en son o çıktı.
D) Kalemi masanın üzerinde unutmuş.
"Ders çalışmak için kütüphaneye gitti ancak aradığı kaynağı bulamadı." cümlesindeki altı çizili kelimelerin türleri sırasıyla hangisidir?
(Altı çizili kelimeler: için - ancak)
B) Edat - Edat
C) Edat - Bağlaç
D) Bağlaç - Bağlaç
"İle" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde "bağlaç" görevinde kullanılmıştır?
A) Okula her sabah servis ile gidiyor.B) Elindeki bıçak ile meyveleri soydu.
C) Pazardan elma ile armut aldık.
D) Arkadaşı ile kütüphanede buluşacak.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ayrılma (çıkma) durum eki" almış bir sözcük vardır?
A) Bahçede rengarenk çiçekler açmış.B) Soruların tamamını kitaptan çözdüm.
C) Yarın akşam Ankara'ya gideceğiz.
D) Evi geçen hafta boyadılar.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6487-6-sinif-cekim-eki-test-coz-j6kz