📌 Tarih Bilimine Giriş: TYT Tarih Temel Notları
Sevgili TYT tayfa, tarih dersinin temelini oluşturan Tarih Bilimine Giriş ünitesi, her yıl ÖSYM tarafından mutlaka soru sorulan kritik bir konudur. Bu ünitede tarihin tanımı, özellikleri, yöntemi ve diğer bilim dallarıyla ilişkisi ele alınır. Konuyu tam anlamıyla kavramak, ilerleyen konularda (İslamiyet öncesi Türk tarihi, Osmanlı vb.) yorum gücünüzü artıracaktır.
💡 Tarihin Tanımı ve Temel Özellikleri
Tarih, insan topluluklarının geçmişteki yaşayışlarını, kültürel birikimlerini, olaylar arasındaki neden-sonuç ilişkilerini yer ve zaman göstererek, belgelere dayalı ve nesnel bir şekilde inceleyen sosyal bir bilim dalıdır.
- Geçmişte Yaşanmış Olması: Tarihin konusuna girebilmek için olayın geçmişte bitmiş olması gerekir. Bu nedenle tarih, deney ve gözlem yöntemini kullanamaz (\(0\) deney imkanı vardır).
- Yer ve Zaman Gösterme: Bir olayın tarihsel değer kazanması için nerede ve ne zaman gerçekleştiğinin belirtilmesi şarttır.
- Neden-Sonuç İlişkisi: Her olay bir önceki olayın sonucu, bir sonraki olayın nedenidir.
- Nesnellik (Objektiflik): Tarihçi, belgelere sadık kalmalı ve olayları kendi duygu ve düşüncelerinden arındırarak incelemelidir.
✅ Tarih Araştırma Yöntemi (Beş Basamak)
Tarihsel bir araştırma yapılırken sırasıyla şu beş aşama izlenir:
- 1. Tarama (Kaynak Arama): Araştırma konusuyla ilgili her türlü verinin (belge, nesne vb.) toplanması aşamasıdır.
- 2. Tasnif (Sınıflandırma): Toplanan kaynakların zaman, mekan ve konuya göre gruplandırılmasıdır.
- 3. Tenkit (Eleştiri): Kaynakların güvenilirliğinin test edilmesidir. İç tenkit (içerik analizi) ve dış tenkit (fiziksel kontrol) olmak üzere ikiye ayrılır.
- 4. Tahlil (Çözümleme): Eleştiriden geçen verilerin parçalara ayrılarak incelenmesi ve anlamlandırılmasıdır.
- 5. Terkip (Sentez): Elde edilen tüm bilgilerin birleştirilerek yeni bir metin, yani eser haline getirilmesi aşamasıdır.
🚀 Tarihe Yardımcı Bilimler
Tarihçi, geçmişi aydınlatırken tek başına yeterli olamaz. Bu nedenle birçok bilim dalından destek alır:
- Kronoloji: Zaman bilimi. Olayların sıra ve zamanını inceler.
- Paleografya: Eski yazı bilimi.
- Epigrafya: Anıtlar üzerindeki yazıları inceler.
- Numismatik (Daneoloji): Eski paraları inceler.
- Arkeoloji: Kazı bilimi. Toprak altındaki kalıntıları ortaya çıkarır.
- Diplomatik: Resmi belgeleri ve fermaları inceler.
Unutma! Arkeoloji, yazının icadından önceki dönemi (prehistorya) aydınlatmada tarihe en çok yardımcı olan bilim dalıdır.
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1
Bir tarihçi, yaptığı araştırmada elde ettiği belgelerin gerçek olup olmadığını anlamak, yazarın tarafsızlık derecesini ve belgenin yazıldığı dönemin şartlarını incelemek istemektedir. Tarih araştırma yöntemlerinden hangisi bu amaçla doğrudan kullanılmalıdır?
A) Tarama
B) Tasnif
C) Tenkit
D) Tahlil
E) Terkip
Çözüm: Metinde bahsedilen aşama kaynakların güvenilirliğinin test edildiği Tenkit (Eleştiri) aşamasıdır. İç tenkit yazarın güvenilirliğini, dış tenkit ise belgenin fiziki durumunu inceler. Doğru cevap C seçeneğidir.
Soru 2
Aşağıdaki bilim dallarından hangisi, tarihin yazılı dönemden önceki karanlıkta kalan yönlerini aydınlatmada tarihe diğerlerinden daha fazla katkı sağlar?
A) Numismatik
B) Epigrafya
C) Arkeoloji
D) Diplomatik
E) Heraldik
Çözüm: Yazının icadından önceki dönemde (Prehistorya) yazılı belge bulunmadığı için tarihçiler maddi kalıntılara başvurmak zorundadır. Toprak altındaki kalıntıları ve eserleri inceleyen bilim dalı ise Arkeolojidir. Doğru cevap C seçeneğidir.
Tarih; geçmişte yaşamış insan topluluklarının faaliyetlerini, birbirleriyle olan ilişkilerini, yer ve zaman göstererek, sebep-sonuç ilişkisi içerisinde, belgelere dayanarak ve objektif olarak inceleyen sosyal bir bilim dalıdır.
Buna göre, tarih biliminin araştırma yöntem ve ilkeleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
B) Olayların geçtiği mekânı belirttiğine
C) Deney ve gözlem metodunu kullandığına
D) Neden-sonuç ilişkilerine dayandığına
E) Kanıtlardan yararlandığına
Bir kazı alanında yapılan araştırmalarda toprağın en alt katmanından en üst katmanına doğru sırasıyla taştan yapılmış baltalar, topraktan yapılmış çömlekler, tunçtan yapılmış süs eşyaları ve üzerinde çivi yazısı bulunan kil tabletler bulunmuştur.
Bu kazı alanında araştırma yapan bir tarihçinin, buluntuları incelerken aşağıdaki yardımcı bilim dallarının hangisinden yararlanması beklenemez?
B) Paleografya
C) Epigrafi
D) Kimya
E) Nümizmatik
Tarihî olay; kısa sürede meydana gelen, başlangıcı ve bitişi belli olan somut gelişmelerdir. Tarihî olgu ise tarihî olayların sonucunda ortaya çıkan, uzun bir sürece yayılan, soyut ve genel durumlardır.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bir "tarihî olgu"ya örnek gösterilebilir?
B) Anadolu'nun Türkleşmesi
C) İstanbul'un Fethi
D) Cumhuriyet'in ilan edilmesi
E) Kadeş Antlaşması'nın imzalanması
Tarih yazıcılığı türlerinden biri olan "öğretici (pragmatik) tarih" anlayışında amaç; geçmişteki olaylardan ders çıkarılmasını sağlamak, topluma ahlaki değerler kazandırmak ve millî birlik duygusunu güçlendirmektir. Bu tarz yazıcılıkta kahramanlar ve başarılar ön plana çıkarılırken başarısızlıklara pek yer verilmez.
Buna göre, öğretici tarih yazıcılığının temel amacının aşağıdakilerden hangisi olduğu savunulabilir?
B) Toplumda fayda sağlamak ve millî bilinci uyandırmak
C) Olayların neden-sonuç ilişkilerini bilimsel olarak incelemek
D) Sadece saray ve hanedan tarihini kayıt altına almak
E) Coğrafi unsurların olaylar üzerindeki etkisini araştırmak
Yakın zamana kadar Osmanlı Devleti'nde ilk paranın Orhan Bey Dönemi'nde basıldığı bilinmekteyken, yapılan yeni araştırmalar ve arkeolojik kazılar sonucunda Osman Bey Dönemi'ne ait bir bakır para bulunmuştur. Bu gelişme üzerine ilk Osmanlı parasının Osman Bey Dönemi'nde basıldığı bilgisi kabul edilmiştir.
Bu durum, tarih bilimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesidir?
B) Tarih araştırmalarında sadece yazılı kaynakların kullanılabileceği
C) Yeni belge ve bulguların mevcut tarihî bilgileri değiştirebileceği
D) Arkeolojinin tarih biliminden daha üstün bir bilim dalı olduğu
E) Tarihî olayların günümüz değer yargılarına göre yorumlanması gerektiği
Tarih bilimi; geçmişte yaşamış insan topluluklarının faaliyetlerini, birbirleriyle olan ilişkilerini yer ve zaman göstererek, sebep-sonuç ilişkisi içerisinde, belgelere dayanarak objektif bir şekilde inceleyen sosyal bir bilimdir.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi tarih biliminin fen bilimlerinden ayrılan en belirgin özelliklerinden biridir?
B) Deney ve gözlem metodunun uygulanamaması
C) Belgelerden yararlanması
D) Yer ve zaman belirtmesi
E) Objektif (tarafsız) olması
Tarih öncesi dönemlerin aydınlatılmasında arkeoloji bilimi en önemli kaynakları sağlarken, tarihi dönemlerin (yazılı dönemlerin) incelenmesinde yazı ve yazılı belgeler devreye girer.
Buna göre, Orta Asya'da yapılan bir kazıda bulunan Göktürkçe yazılı Orhun Kitabeleri'ni incelemek isteyen bir tarihçinin;
I. Paleografi,
II. Epigrafi,
III. Nümizmatik
bilim dallarının hangilerinden doğrudan yararlanması beklenir?
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
Türklerin tarih boyunca kullandığı takvimler kültürel, dini ve ekonomik etkileşimlerin bir sonucudur.
Türklerin kullandığı aşağıdaki takvimlerden hangisi, başlangıç noktası ve temel aldığı yıl sistemi bakımından diğerlerinden farklı olarak Ay yılı esasına dayanmaktadır?
B) Hicri Takvim
C) Celali Takvim
D) Rumi Takvim
E) Miladi Takvim
Tarih araştırmalarında izlenen yöntemlerden biri olan "tenkit (eleştiri)" aşaması, toplanan verilerin güvenilirliğini ve doğruluğunu saptamak amacıyla yapılır.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bir tarihçinin araştırmasında dış tenkit (dış eleştiri) yaptığının bir göstergesidir?
B) Kitabın basım tarihini, yazarını ve basıldığı yeri tespit etmesi
C) Eserdeki bilgilerin diğer kaynaklarla uyumlu olup olmadığını kontrol etmesi
D) Yazarın olaylara tarafsız yaklaşıp yaklaşmadığını sorgulaması
E) Belgede geçen bilgilerin mantık sınırlarına uygunluğunu denetlemesi
Tarihçi Halil İnalcık bir değerlendirmesinde, "Yeni belgeler ortaya çıktıkça mevcut tarihi bilgilerin yeniden gözden geçirilmesi ve gerekirse değiştirilmesi kaçınılmazdır." demiştir.
Bu durum, tarih bilimi ile ilgili aşağıdaki özelliklerden hangisini doğrudan kanıtlar?
B) Tarihi olayların günümüz değer yargılarına göre yorumlanması gerektiğini
C) Tarihçinin olayları incelerken taraflı davranabileceğini
D) Tarih araştırmalarında sadece yazılı kaynakların kullanıldığını
E) Tarihi olaylar arasında neden-sonuç ilişkisi bulunduğunu
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6510-tyt-tarih-bilimine-giris-test-coz-9o43