🚀 LGS Türkçe: Sözcükte Anlam Ders Notu
\(8.\) Sınıf LGS sınavında Türkçe testinde her yıl mutlaka karşımıza çıkan Sözcükte Anlam konusunu en sade ve anlaşılır şekilde derledik. Bu notlar sayesinde netlerinizi artıracaksınız! 💡
📌 \(1.\) Gerçek Anlam (Temel Anlam)
Bir sözcüğün söylendiğinde akla gelen ilk, en yaygın ve temel anlamıdır. Sözlükteki \(1.\) tanım her zaman gerçek anlamı verir.
- Örnek: "Ağzındaki diş ağrıyordu." (Buradaki "diş" gerçek anlamdadır.)
- Örnek: "Yemeğe biraz daha tuz ekledi." (Gerçek anlam)
📌 \(2.\) Mecaz Anlam
Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni ve soyut anlamdır. Genellikle benzetmeler ve mecazlı söyleyişlerle oluşur.
- Örnek: "Bize çok soğuk davrandı." (Buradaki "soğuk" kelimesi ilgisiz, mesafeli anlamında mecazdır.)
- Örnek: "Bu sınavı kazanamazsa yanarız." (Buradaki "yanmak" büyük zarar görmek anlamında mecazdır.)
📌 \(3.\) Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler
Yazılışları ve okunuşları farklı, ancak anlamları tamamen aynı olan sözcüklerdir. Cümle içinde birbirlerinin yerine kullanılabilirler.
💡 Unutma: Eş anlamlı kelimelerin kullanımı anlatım bozukluğuna yol açmamalıdır.
- Siyah - Kara
- Mektep - Okul
- Cevap - Yanıt
📌 \(4.\) Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler
Anlam yönünden birbirinin tam karşıtı olan sözcüklerdir.
⚠️ Çok Önemli Kural: Bir sözcüğün olumsuzu, onun zıt anlamlısı değildir! Örneğin; "gelmek" sözcüğünün zıttı "gelmemek" değil, "gitmek"tir.
- İyi - Kötü
- Aşağı - Yukarı
- Ağlamak - Gülmek
📌 \(5.\) Yakın Anlamlı Sözcükler
Eş anlamlı gibi göründüğü halde aralarında çok ince bir anlam farkı bulunan, birbirinin yerini tamamen tutamayan sözcüklerdir.
- Basmak - Çiğnemek
- Tutmak - Yakalamak
- Doğru - Dürüst
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
❓ Soru \(1\)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "tatlı" sözcüğü mecaz anlamda kullanılmıştır?A) Annem çok güzel tatlı yapar.
B) Bebek, tatlı uykusundan uyanmıştı.
C) Manavdan aldığımız karpuz çok tatlı çıktı.
D) Doktor, şeker hastalarına tatlı yemeyi yasakladı.
✅ Çözüm: A, C ve D seçeneklerinde "tatlı" sözcüğü gerçek anlamıyla (şekerli, lezzetli) kullanılmıştır. Ancak B seçeneğindeki "tatlı uyku" ifadesinde "tatlı" sözcüğü "hoş, dinlendirici" anlamında gerçek anlamından uzaklaşarak mecaz anlamda kullanılmıştır. Doğru cevap B şıkkıdır.
❓ Soru \(2\)
Aşağıdaki sözcük çiftlerinden hangisi zıt anlamlıdır?
A) Al - Kırmızı
B) Gülmek - Gülmemek
C) İnmek - Binmek
D) Siyah - Kara
✅ Çözüm: A ve D seçeneklerindeki sözcükler eş anlamlıdır. B seçeneğindeki "gülmemek" sözcüğü "gülmek" eyleminin olumsuzudur (zıttı değildir). C seçeneğindeki "İnmek" ve "Binmek" sözcükleri ise birbirinin tam karşıtıdır, yani zıt anlamlıdır. Doğru cevap C şıkkıdır.
Aralarında tam bir anlam eşitliği (eş anlamlılık) olmadığı hâlde anlamca birbirine çok yakın olan, birbirinin yerini kısmen tutabilen sözcüklere "yakın anlamlı sözcükler" denir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde yakın anlamlı sözcükler bir arada kullanılmıştır?
B) Aradan yıllar geçmesine rağmen aralarındaki dostluk ve arkadaşlık hiç bitmedi.
C) Yeni aldığı kırmızı kalemi okulun ilk günü kaybetmiş.
D) Aşağı yukarı iki saat sonra orada olacağımızı söyledi.
Bazı sözcükler eş anlamlı gibi görünse de aralarında ince bir anlam farkı bulunur. Örneğin "gücenmek" ve "kırılmak" sözcükleri yakın anlamlıdır.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde "gücenmek" sözcüğünün yakın anlamlısı kullanılmıştır?
B) Bütün gün evde oturup televizyon izlemekten sıkılmış.
C) Sınav sonuçlarını öğrenince hepimiz çok sevindik.
D) Yaptığı hatayı anlayınca hemen arkadaşından özür diledi.
Yakın anlamlı sözcükler, cümle içinde birbirinin yerine kullanıldığında cümlede küçük anlam değişikliklerine yol açabilir ancak genel anlam bütünlüğünü tamamen bozmaz.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde "tanıdık" sözcüğünün yakın anlamlısı kullanılmıştır?
B) Yeni taşındığı bu büyük şehre alışmakta oldukça zorlanıyordu.
C) Akşamki davete mahalleden çok az sayıda kişi katılmıştı.
D) Kitapçıdan en çok satan macera romanlarından birini satın aldı.
"Öğretmenimiz, sınıftaki tüm öğrencilerin görev bilincine sahip olmasını istiyordu." cümlesindeki koyu yazılmış sözcüğün eş anlamlısı aşağıdakilerin hangisinde kullanılmıştır?
A) Her insanın hayatta üstlendiği bir vazife vardır.B) Bu zorlu işte hepimize büyük sorumluluklar düşüyor.
C) Amacımıza ulaşmak için çok çalışmalıyız.
D) Yeni aldığı bilgisayarın özellikleri oldukça gelişmişti.
"İhtiyar adam, evinin bahçesindeki kurumuş yaprakları büyük bir titizlikle temizliyordu." cümlesindeki "ihtiyar" sözcüğünün eş anlamlısı aşağıdakilerden hangisinde kullanılmıştır?
A) Yaşlı kadın, torununun elinden tutarak caddeden karşıya geçti.B) Gençlerin enerjisi toplumun geleceğini aydınlatacaktır.
C) Tecrübeli usta, işini her zaman zamanında bitirirdi.
D) Yorgun argın eve dönünce hemen koltuğa uzandı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birbirinin eş anlamlısı olan sözcükler bir arada kullanılmıştır?
A) Sınavdaki soruları yanıtlamak için verilen cevap süresi yeterliydi.B) Dün geceki fırtınada bahçedeki ağaçların dalları kırılmış.
C) Kitap okumak, insanın hayal dünyasını ve ufkunu genişletir.
D) Yeni taşındıkları ev, okuluna oldukça yakın bir mesafedeydi.
Zıt anlamlı sözcükler, anlamca birbirinin karşıtı olan sözcüklerdir. Bir sözcüğün olumsuzu, o sözcüğün zıt anlamlısı (karşıtı) değildir. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde zıt anlamlı sözcükler bir arada kullanılmıştır?
A) İyi günde herkes yanındayken kötü günde kimseyi bulamazsın.B) Söylediklerini duydum ama hiçbirini duymamış gibi davrandım.
C) Bu konuyu onunla tatlı tatlı konuşup tatlıya bağladık.
D) Yavaş yavaş yürüyerek parkın sonuna kadar ulaştı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde karşıt (zıt) anlamlı sözcükler bir arada kullanılmamıştır?
A) Ağlarım hatıra geldikçe gülüştüklerimiz.B) Tok olan cümle cihanı tok sanır, aç olan alemde ekmek yok sanır.
C) İnerken rüzgarlı tepeden aşağı, yukarı çıkmak hiç de kolay olmadı.
D) Sınavda başarılı olmak için çok çalıştı ama başarılı olamadı.
Sözcükler cümle içindeki kullanımına göre farklı anlamlar kazanabilir. Bir sözcüğün zıt anlamlısı belirlenirken o sözcüğün cümledeki anlamı dikkate alınmalıdır. Buna göre, "Bize karşı oldukça soğuk davranışlar sergiledi." cümlesindeki "soğuk" sözcüğünün zıt anlamlısı aşağıdakilerin hangisinde kullanılmıştır?
A) Misafirlere ikram etmek için sıcak bir çay demledi.B) Bizi kapıda çok sıcak ve samimi bir gülümsemeyle karşıladı.
C) Bugün hava dünkünden daha sıcak olacakmış.
D) Yemeğin sıcak olduğunu fark etmeden hemen ağzına attı.
Mecaz anlam, bir sözcüğün gerçek anlamından (akla gelen ilk anlamından ve sözlük anlamından) tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde "tatlı" sözcüğü mecaz anlamda kullanılmıştır?
A) Pazardan aldığımız tatlı elmalar çok lezzetliydi.B) Bebek, uykusunda çok tatlı bir şekilde gülümsüyordu.
C) Çayın yanında tatlı kurabiyeler ikram ettiler.
D) Doktor, babama çok tatlı yiyecekleri yasakladı.
"Soğuk" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecaz anlamda kullanılmıştır?
A) Kış aylarında soğuk havalarda dışarı çıkarken kalın giyinmeliyiz.B) Dolaptaki soğuk suyu birden içince boğazı şişti.
C) Yeni gelen iş arkadaşımız bize karşı oldukça soğuk davrandı.
D) Akşam saatlerinde rüzgar esince oda iyice soğuk oldu.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tırnak içinde verilen sözcük mecaz anlamda kullanılmıştır?
A) Törende yaptığı "ince" davranışla herkesin takdirini kazandı.B) Çorba çok "sıcak" olduğu için biraz beklemek zorunda kaldık.
C) Bahçedeki "kuru" yaprakları bir araya toplayıp yaktılar.
D) "Kırık" bardağı çöpe atarken elini kesmemeye dikkat etti.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "soğuk" sözcüğü gerçek anlamıyla kullanılmıştır?
A) Bize karşı çok soğuk davrandığı için onunla konuşmadık.B) Bu soğuk espriye sınıftaki hiç kimse gülmedi.
C) Kışın bu soğuk günlerinde sokak hayvanlarını unutmamalıyız.
D) İki arkadaşın arasındaki soğuk rüzgarlar nihayet dindi.
I. Kuru çamaşırları katlayıp dolaba yerleştirdi.
II. Kuru bir anlatımla yazılmış bu kitabı hiç beğenmedim.
III. Sadece kuru bir teşekkürle bu işten sıyrılamazsın.
IV. Sonbaharda parktaki kuru yapraklar yollara dökülmüştü.
Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin hangilerinde "kuru" sözcüğü gerçek anlamıyla kullanılmıştır?
B) I ve IV
C) II ve III
D) III ve IV
Bir sözcüğün aklımıza gelen ilk ve en genel anlamına "gerçek (temel) anlam" denir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük gerçek anlamıyla kullanılmıştır?
B) Son günlerde kafasında çok ince planlar kuruyordu.
C) Çocuk, elindeki keskin bıçakla meyveleri soyuyordu.
D) Sınıfa yeni gelen öğrenciye hemen ısındık.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6525-8-sinif-lgs-sozcukte-anlam-yakin-test-coz-mx8b