📌 \(9.\) Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı: Büyük Harflerin Kullanımı Ders Notu
Sevgili öğrenciler, Türkçede yazım kurallarının en önemli başlıklarından biri büyük harflerin kullanımı konusudur. Sınavlarda ve günlük hayatta hata yapmamak için bu kuralları çok iyi bilmelisiniz. İşte sizin için hazırladığımız altın değerindeki özet:
🚀 \(1.\) Cümleler ve Dizeler Büyük Harfle Başlar
Cümlelerin ilk harfi her zaman büyük yazılır. Aynı şekilde şiirlerdeki her dize de genellikle büyük harfle başlar.
"Hayatta en hakiki mürşit ilimdir." (Mustafa Kemal Atatürk)
💡 \(2.\) Kişi Adları, Soyadları ve Unvanlar
- Kişi adları ve soyadları büyük harfle başlar: Ömer Seyfettin, Halide Edip Adıvar.
- Kişi adlarından önce ve sonra gelen unvanlar, saygı sözleri, rütbe adları ve lakaplar büyük harfle başlar: Sayın Bakan, Doktor Ahmet Bey, Genç Osman, Mimar Sinan.
- UYARI: Akrabalık bildiren kelimeler küçük harfle başlar: Ayşe teyzem, Kemal dayım. Ancak akrabalık adı başa gelip lakaplaşmışsa büyük harfle başlar: Nene Hatun, Dayı Kemal.
📌 \(3.\) Yer, Millet, Dil ve Din İsimleri
- Millet, boy, oymak adları: Türk, Alman, Oğuz.
- Dil ve lehçe adları: Türkçe, İngilizce.
- Din ve mezhep adları ile bunların mensuplarını bildiren sözler: İslamiyet, Hristiyan, Hanefi.
- Yer adları (kıta, bölge, il, ilçe, köy, semt vb.): Asya, İç Anadolu, İstanbul, Kadıköy.
- UYARI: Özel ada dahil olmayıp tamlama kuran şehir, ilçe, belde, köy vb. sözler küçük harfle başlar: İstanbul ili, Kadıköy ilçesi, Uzungöl beldesi.
📅 \(4.\) Belirli Bir Tarih Bildiren Ay ve Gün Adları
Belirli bir tarih bildiren (yani yanında bir sayı olan) ay ve gün adları büyük harfle başlar. Belirli bir tarih bildirmeyenler ise küçük harfle başlar.
- Okullar \(11\) Eylül \(2023\) Pazartesi günü açıldı. (Burada \(11\) ve \(2023\) sayıları olduğu için "Eylül" ve "Pazartesi" büyük yazılır.)
- Sınavımız haziran ayında yapılacak. (Belirli bir tarih olmadığı için "haziran" küçük yazılır.)
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru \(1\)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?
- A) Bu yıl Doğu Anadolu Bölgesi çok kar yağışı aldı.
- B) Yarın akşam Ahmet dayımlara yemeğe gideceğiz.
- C) TBMM, \(23\) Nisan \(1920\) 'de açılmıştır.
- D) Resmi Gazete'de yayımlanan yeni yönetmeliği okudun mu?
- E) Her yıl mayıs Ayında çiçekler açar.
Çözüm: Doğru cevap E seçeneğidir. Belirli bir tarih bildirmeyen ay ve gün adları küçük harfle başlar. "mayıs Ayında" ifadesindeki "Ayında" kelimesinin "a" harfi küçük olmalı ve "mayıs" kelimesi de belirli bir tarih (\(29\) Mayıs vb. gibi bir sayı) belirtmediği için küçük harfle ("mayıs ayında") yazılmalıdır.
Soru \(2\)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı vardır?
- A) Van kedisi dünyaca ünlüdür.
- B) İngiliz anahtarı ile boruyu sıktı.
- C) Maraş Dondurması yemeden geçmeyin.
- D) Türk dili tarihi çok eskilere dayanır.
- E) Ankara keçisinin yünü değerlidir.
Çözüm: Doğru cevap C seçeneğidir. Yer adlarıyla kurulan birleşik kelimelerde sadece özel adlar büyük harfle başlar, ikinci kelimeler (tür adları) küçük harfle başlar. Dolayısıyla "Maraş dondurması" şeklinde yazılmalıdır. "Van kedisi", "İngiliz anahtarı", "Ankara keçisi" yazımları ise doğrudur.
"} >" doğrudur.Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?
A) Bu yıl okulumuzda Cumhuriyet Bayramı coşkuyla kutlandı.B) Türk edebiyatında Tanzimat Dönemi önemli bir dönüm noktasıdır.
C) Hafta sonu ailece Boğaz Köprüsü'nden geçerek Anadolu yakasına geçtik.
D) Resmi Gazete'de yayımlanan yeni yönetmelik yürürlüğe girdi.
E) Yarın Dr. Ahmet Bey hastanemizde göreve başlayacak.
Yön bildiren sözcükler, özel isimden önce gelirse büyük harfle, özel isimden sonra gelirse küçük harfle başlar.
Bu kurala göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?
B) Bu yıl tatilimizi Batı Karadeniz'in şirin ilçelerinde geçirdik.
C) Türkiye'nin Kuzeyi genellikle yağışlı ve ılıman bir iklime sahiptir.
D) Son yıllarda güney illerimizde turizm yatırımları hız kazandı.
E) Kültürel açıdan Doğu ile Batı arasında köprü vazifesi görüyoruz.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yazım yanlışı vardır?
A) Türk Dil Kurumu, Türkçenin korunması için önemli çalışmalar yapmaktadır.B) Yarın Ankara Kalesi'ni ziyaret etmek için erkenden yola çıkacağız.
C) Bu akşam Leyla hanım ve eşi bize akşam yemeğine gelecekler.
D) Kedimiz Pamuk, evimizin neşe kaynağı haline geldi.
E) İngilizceden dilimize geçen bazı sözcüklerin yazımı oldukça zordur.
Kitap, dergi, gazete ve sanat eserlerinin her kelimesi büyük harfle başlar. Ancak başlıkta geçen "ve, ile, ya, veya, yahut, ki, da, de" bağlaçlarıyla "mı, mi, mu, mü" soru eki, eğer başlığın tamamı büyük harfle yazılmamışsa küçük harfle yazılır.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde kitap veya eser adlarının yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
B) Mai Ve Siyah romanı, Servetifünun Dönemi'nin en önemli eserlerindendir.
C) Reşat Nuri Güntekin'in Çalıkuşu adlı romanını her genç okumalıdır.
D) Şair, "Leyla ile Mecnun" mesnevisini yeniden yorumlamış.
E) Sinekli Bakkal romanı, Halide Edip Adıvar'ın başyapıtlarındandır.
"Dünya, güneş, ay" sözcükleri astronomi ve coğrafya terimi olarak kullanıldıklarında büyük harfle, bu anlamlar dışında günlük yaşamda kullanıldıklarında ise küçük harfle başlar.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?
B) Sen benim dünyamı aydınlatan en parlak güneşsin.
C) Ay, Dünya'nın tek doğal uydusudur ve çekim gücü yüksektir.
D) Sabahları odama giren Güneş ışığı beni erkenden uyandırır.
E) Güneş sistemindeki en büyük gezegen Jüpiter'dir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yazım yanlışı vardır?
A) Yaz tatilinde Van Gölü'nü ziyaret etme fırsatı bulduk.B) Ağrı Dağı'nın zirvesine tırmanmak her dağcının hayalidir.
C) Bu yıl Çanakkale boğazı'ndan geçen gemi sayısı oldukça arttı.
D) Dicle Nehri, bölgedeki tarım arazileri için hayati önem taşır.
E) İç Anadolu Bölgesi'nde kuraklık etkisini hissettirmeye başladı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?
A) Türk Dil Kurumunun son yayımladığı sözlüğü inceledim.B) Bu konuyu Ankara Atatürk Lisesinde görev yapan öğretmenimizle görüştük.
C) Yeşilay Derneği'nin düzenlediği etkinliğe katılım oldukça yüksekti.
D) Bakanlar Kurulu bugün önemli kararlar almak üzere toplandı.
E) Hacettepe Üniversitesi Senatosu yeni akademik takvimi onayladı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
A) Hafta sonu teyzemlerle birlikte pikniğe gideceğiz.B) Savaşta gösterdiği kahramanlıklarla bilinen Nene Hatun'u saygıyla anıyoruz.
C) Yarın akşam Ahmet Amcamın bize geleceğini öğrendim.
D) Mahallemizin bakkalı olan Dayı Kemal, çocuklara her zaman şeker dağıtırdı.
E) Susuz Dede Türbesi'ni ziyaret edenlerin sayısı her geçen gün artıyor.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yazım yanlışı vardır?
A) Türk edebiyatında Tanzimat Dönemi, yeniliklerin başlangıcı olarak kabul edilir.B) Cilalı taş devri insanlarının yaşam tarzı üzerine yeni bir araştırma yayımlandı.
C) Orta Çağ Avrupası'nda feodalite sistemi oldukça yaygındı.
D) Millî Mücadele yıllarında halk büyük fedakarlıklar göstermiştir.
E) Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı dersinde şiir çözümlemeleri yaptık.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?
A) Okullar bu yıl 11 Eylül Pazartesi günü eğitime başlayacak.B) Her yıl mayıs ayının ikinci pazar günü Anneler Günü olarak kutlanır.
C) Sınavın 2024'ün Haziran ayında yapılacağı açıklandı.
D) Biz genellikle Salı günleri haftalık toplantımızı gerçekleştiririz.
E) TBMM, 23 Nisan 1920 Cuma günü törenle açılmıştır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yön adlarının yazımı ile ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?
A) Anadolu'nun Kuzeyi bu mevsimde oldukça bol yağış alır.B) Bu yaz Doğu Karadeniz turlarına katılmayı düşünüyoruz.
C) Ülkemizin güney kesimlerinde Akdeniz iklimi görülür.
D) Batı medeniyeti, bilimsel gelişmelerde önemli adımlar atmıştır.
E) Kuzeybatı yönünden esen rüzgârlar sıcaklığı hissedilir derecede düşürdü.
Özel ada dâhil olmayan gazete, dergi, tablo, heykel vb. sözcükler büyük harfle başlamaz.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala uyulmamasından kaynaklanan bir yazım yanlışı vardır?
B) Bilge Çocuk dergisi her ay çocuklara eğlenceli bilgiler sunuyor.
C) Türk Dili Dergisi, edebiyat dünyasında çok önemli bir yere sahiptir.
D) Bu akşam Boğaz Köprüsü'nden geçerken İstanbul manzarasını izledik.
E) Kaplumbağa Terbiyecisi tablosu, Osman Hamdi Bey'in en ünlü eseridir.
Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar. Belirli bir tarihi belirtmeyen ay ve gün adları ise küçük harfle başlar.
Bu kurala göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?
B) Sınavın 15 Haziran Pazar günü yapılacağı açıklandı.
C) 1923 yılının Ekim ayında Cumhuriyet ilan edildi.
D) Her salı arkadaşlarımla halı saha maçı yapmak için buluşuruz.
E) Gelecek yılın nisan ayında yeni bir projeye başlayacağız.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yazım yanlışı vardır?
A) Yarın akşam komşumuz Kemal amcanın bize geleceğini öğrendim.B) Kurtuluş Savaşı'nın kahramanlarından Şerife Bacı, saygıyla anıldı.
C) Bugün hastanede Dr. Alper Bey ile görüşme fırsatımız oldu.
D) Mahallemizin sevilen simalarından Terzi Ahmet Efendi dün vefat etti.
E) Haftaya yapılacak toplantıya Avukat Hüseyin bey de katılacak.
Coğrafi yer adlarında (kıta, bölge, il, ilçe, köy vb.) ilk isimden sonra gelen deniz, nehir, göl, dağ, boğaz vb. tür bildiren ikinci isimler büyük harfle başlar. Ancak özel ada dâhil olmayıp tamlama kuran il, ilçe, belde, köy vb. sözcükler küçük harfle başlar.
Bu kurala göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?
B) Konya ili, yüz ölçümü bakımından Türkiye'nin en büyük ilidir.
C) Yaz tatilinde Uzungöl Beldesi'ni ziyaret etmeyi planlıyoruz.
D) Çoruh Nehri üzerinde yapılan barajlar ülke ekonomisine katkı sağlıyor.
E) Ankara'nın Çankaya ilçesinde yeni bir kütüphane açıldı.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6535-9-sinif-buyuk-harflerin-kullanimi-test-coz-ys02