📌 Maddenin Hal Değişimi ve Isı Alışverişi
Maddeler çevrelerinden ısı alarak veya çevrelerine ısı vererek bir halden diğerine geçebilirler. Bu olaya hal değişimi denir. Maddenin katı, sıvı ve gaz olmak üzere \(3\) temel hali vardır. \(7\). Sınıf Fen Bilimleri dersinde bu değişimlerin ısı alışverişi ile ilişkisini inceleriz.
💡 Hal Değişimi Türleri
- Erime: Katı bir maddenin dışarıdan ısı alarak sıvı hale geçmesidir. Örneğin; buzun eriyerek su haline gelmesi. Saf su için buzun erime sıcaklığı \(0\) °C olarak kabul edilir.
- Donma: Sıvı bir maddenin dışarıya ısı vererek katı hale geçmesidir. Örneğin; suyun buz haline gelmesi. Saf suyun donma sıcaklığı \(0\) °C'dir.
- Buharlaşma: Sıvı bir maddenin ısı alarak gaz haline geçmesidir. Buharlaşma her sıcaklıkta gerçekleşir.
- Yoğuşma (Yoğunlaşma): Gaz halindeki bir maddenin dışarıya ısı vererek sıvı hale geçmesidir. Bulutlardan yağmur oluşması bu duruma örnektir.
- Süblimleşme: Katı bir maddenin sıvı hale geçmeden doğrudan gaz haline geçmesidir. Örneğin; naftalin veya kuru buzun doğrudan gaz haline geçmesi.
- Kırağılaşma: Gaz halindeki bir maddenin sıvı hale geçmeden doğrudan katı hale geçmesidir. Soğuk sabahlarda yaprakların üzerinde oluşan kırağı buna örnektir.
🚀 Önemli Bilgi: Erime, buharlaşma ve süblimleşme olaylarında madde dışarıdan ısı alır. Donma, yoğuşma ve kırağılaşma olaylarında ise madde dışarıya ısı verir.
📊 Hal Değişim Tablosu
| Hal Değişimi Olayı | Isı Alışverişi Yönü | Tanecikler Arası Boşluk |
|---|---|---|
| Erime | Isı Alır | Artar |
| Donma | Isı Verir | Azalır |
| Buharlaşma | Isı Alır | Artar |
| Yoğuşma | Isı Verir | Azalır |
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru \(1\): \(50\) gram saf buz, ısıtılarak tamamen eritiliyor. Bu süreçte gerçekleşen hal değişimi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Madde dışarıya ısı vermiştir.
B) Tanecikler arası boşluk azalmıştır.
C) Buz ısı alarak sıvı hale geçmiştir.
D) Bu olay bir donma olayıdır.
Çözüm: Erime olayı, katı bir maddenin dışarıdan ısı alarak sıvı hale geçmesidir. Buz (\(50\) g) erirken çevresinden ısı alır ve tanecikler arasındaki boşluk artar. Bu nedenle doğru cevap C seçeneğidir.
Soru \(2\): Katı haldeki naftalinin sıvılaşmadan doğrudan gaz haline geçmesi olayının adı nedir ve bu olay gerçekleşirken madde ısı alır mı?
Çözüm: Katı bir maddenin sıvı faza geçmeden doğrudan gaz fazına geçmesi olayına süblimleşme denir. Süblimleşme olayı gerçekleşirken madde dışarıdan ısı alır.
Saf bir katı maddenin düzenli olarak ısıtılmasına ait sıcaklık-zaman grafiğinde sıcaklığın sabit kaldığı iki bölge gözlenmektedir.
Bu bölgelerle ilgili;
I. Maddenin hal değiştirdiği zaman aralıklarıdır.
II. Bu aralıklarda madde dışarıdan ısı almamaktadır.
III. Birinci sabit bölgede madde erimektedir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
B) I ve II
C) I ve III
D) I, II ve III
Maddenin hal değişimleri sırasında çevreyle ısı alışverişi gerçekleşir. Maddenin düzensizliğinin azaldığı hal değişimlerinde madde dışarıya ısı verirken, düzensizliğinin arttığı hal değişimlerinde dışarıdan ısı alır.
Buna göre, aşağıdaki hal değişimi olaylarından hangisinde madde çevresine ısı verir?
B) Erime
C) Buharlaşma
D) Süblimleşme
Katı haldeki saf bir madde dışarıdan ısı alarak sıvı hale geçmektedir (erime).
Bu hal değişimi sürecinde maddenin tanecikli yapısında meydana gelen değişimlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
B) Taneciklerin hareketliliği artar.
C) Tanecikler arasındaki çekim kuvveti artar.
D) Tanecikler titreşim hareketinin yanı sıra öteleme hareketi de yapmaya başlar.
Günlük hayatta karşılaştığımız bazı hal değişimi olayları şunlardır:
I. Islak çamaşırların kuruması
II. Kutup ayılarının bastığı buzların erimesi
III. Sabah saatlerinde yaprakların üzerinde çiğ oluşması
IV. Kışın soğuk günlerinde havada asılı duran su buharının doğrudan buz kristallerine dönüşmesi (kırağılaşma)
Buna göre, yukarıda verilen olaylardan hangileri gerçekleşirken madde çevresinden ısı alır?
B) II ve III
C) I, II ve IV
D) III ve IV
Saf bir katı maddenin ısı alarak önce sıvı, daha sonra gaz haline geçmesi sürecinde maddenin tanecikli yapısında bazı değişimler meydana gelir.
Buna göre, katı halden gaz haline geçen bir madde için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
B) Taneciklerin düzensizliği artar.
C) Taneciklerin arasındaki çekim kuvveti artar.
D) Taneciklerin hareket enerjisi artar.
Saf bir katı maddenin düzenli olarak ısıtılmasına ait sıcaklık-zaman değerleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:
\[\(\begin{array}{|c|c|c|c|c|c|c|} \text{Zaman (dk)}\) & 0 & 2 & 4 & 6 & 8 & 10 \\(\text{Sıcaklık }\) (^ \(\circ\text{C}\)) & 15 & 30 & 45 & 45 & 60 & 75 \\(\end{array}\) \]
Tabloya göre, bu saf madde ile ilgili yapılan aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?
B) Madde \( 4 \) ve \( 6 \). dakikalar arasında hal değiştirmektedir.
C) Madde \( 8 \). dakikada tamamen gaz halindedir.
D) Madde ısıtılırken sıcaklığı sürekli artmıştır.
Maddenin katı halden sıvı hale, sıvı halden de gaz haline geçmesi sürecinde tanecikli yapısında bazı değişimler meydana gelir.
Buna göre, erimekte olan saf bir katı maddenin tanecikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
B) Taneciklerin düzensizliği artar.
C) Tanecikler arası çekim kuvveti artar.
D) Taneciklerin sadece titreşim hareketi yapma yeteneği artar.
Saf bir katı madde düzenli olarak ısıtıldığında sıcaklığının zamana bağlı değişimi şu şekildedir:
- \( 0 - 5 \) dakikalar arasında sıcaklık \( 10^\circ\text{C} \) 'tan \( 40^\circ\text{C} \) 'a çıkmaktadır.
- \( 5 - 12 \) dakikalar arasında sıcaklık \( 40^\circ\text{C} \) 'ta sabit kalmaktadır.
- \( 12 - 20 \) dakikalar arasında sıcaklık \( 40^\circ\text{C} \) 'tan \( 85^\circ\text{C} \) 'a çıkmaktadır.
Buna göre, bu madde ile ilgili aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
B) \( 5 - 12 \) dakikalar arasında madde tamamen gaz halindedir.
C) Maddenin erime noktası \( 40^\circ\text{C} \) 'tur.
D) \( 12 - 20 \) dakikalar arasında madde hal değiştirmektedir.
Günlük hayatta karşılaştığımız bazı hal değişimi olayları aşağıda verilmiştir:
I. Islak çamaşırların kuruması
II. Buzdolabından çıkarılan soğuk su şişesinin dış yüzeyinde su damlacıklarının oluşması
III. Kışın göllerin yüzeyinin buz tutması
Bu olayların hangilerinde madde çevresinden ısı almıştır?
B) I ve II
C) II ve III
D) I, II ve III
Saf bir katı maddenin ısı alarak sıvı hale geçmesi (erime) sürecinde maddenin tanecik yapısında ve enerjisinde değişimler meydana gelir.
Buna göre erime sürecinde gerçekleşen olaylarla ilgili;
I. Maddenin tanecikleri arasındaki boşluk artar.
II. Taneciklerin hareketliliği artar.
III. Madde çevresinden ısı alır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
B) I ve II
C) II ve III
D) I, II ve III
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6538-7-sinif-madenin-hal-degisimi-test-coz-22d8