🚀 \(6\). Sınıf Türkçe: Sözcükte Yapı (Kök ve Ekler) Ders Notu
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu ders notumuzda Türkçe dersinin en temel ve önemli konularından biri olan Sözcükte Yapı (Kök ve Ekler) konusunu inceleyeceğiz. Sınavlarınızda yüksek başarı elde etmek için bu notları dikkatlice okuyun! 📌
💡 Kök Nedir?
Bir sözcüğün anlamlı en küçük parçasına kök denir. Kök, sözcüğün tamamı ile anlam ilişkisi taşımak zorundadır. Türkçe'de kökler temel olarak \(2\) gruba ayrılır:
- İsim Kökü: İş, oluş, hareket bildirmeyen, "-mak / -mek" mastar ekini alamayan köklerdir. Örnek: göz, ev, kitap, su.
- Fiil Kökü: İş, oluş, hareket bildiren, "-mak / -mek" mastar ekini alabilen köklerdir. Örnek: yaz-, oku-, koş-, sev-.
💡 Ek Nedir ve Yapım Eki Ne İşe Yarar?
Sözcüklerin köklerine gelerek onlardan yeni sözcükler türeten veya sözcüklerin cümledeki görevlerini belirleyen parçalara ek denir. Ekler de \(2\) ana gruba ayrılır: Yapım Ekleri ve Çekim Ekleri.
Önemli Bilgi: Yapım ekleri, eklendiği sözcüğün anlamını ve bazen de türünü değiştiren eklerdir. Yapım eki alan sözcüklere türemiş sözcük veya gövde denir.
📌 Yapım Eki Çeşitleri
Yapım ekleri eklendikleri kökün türüne ve oluşturdukları yeni sözcüğün türüne göre \(4\) gruba ayrılır:
| Yapım Eki Türü | Açıklama | Örnekler |
|---|---|---|
| İsimden İsim Yapım Eki | İsim kök veya gövdelerine gelerek yeni isimler türetir. | tuz-luk, şeker-ci, ev-siz |
| İsimden Fiil Yapım Eki | İsim kök veya gövdelerine gelerek fiil türetir. | su-la-, göz-le-, yaş-a- |
| Fiilden İsim Yapım Eki | Fiil kök veya gövdelerine gelerek isim türetir. | yaz-ıcı, sev-gi, sat-ıcı |
| Fiilden Fiil Yapım Eki | Fiil kök veya gövdelerine gelerek yeni fiiller türetir. | yaz-dır-, sev-il-, koş-tur- |
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
\(1\). Örnek Soru
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük yapım eki almamıştır?
- \(A\)) Sınıfın en kitaplık bölümünü düzenledik.
- \(B\)) Annem pazardan taze tuzsuz peynir almış.
- \(C\)) Bugün okulda yeni bir yazı yazdık.
- \(D\)) Çocuklar bahçede neşeyle koşuyor.
Çözüm:
\(A\) seçeneğindeki "kitaplık" kelimesinin kökü "kitap" (isim) olup "-lık" isimden isim yapım ekini almıştır.
\(B\) seçeneğindeki "tuzsuz" kelimesinin kökü "tuz" (isim) olup "-suz" isimden isim yapım ekini almıştır.
\(C\) seçeneğindeki "yazı" kelimesinin kökü "yaz-" (fiil) olup "-ı" fiilden isim yapım ekini almıştır.
\(D\) seçeneğindeki "koşuyor" kelimesinin kökü "koş-" (fiil) olup "-uyor" şimdiki zaman çekim ekini almıştır, yapım eki almamıştır. Doğru cevap \(D\) seçeneğidir. ✅
\(2\). Örnek Soru
"Sevgi" sözcüğünün yapısı incelendiğinde kök ve eki aşağıdakilerden hangisinde doğru ayrılmıştır ve ek hangi türdedir?
- \(A\)) sev- (Fiil Kökü) + -gi (Fiilden İsim Yapım Eki)
- \(B\)) sev- (İsim Kökü) + -gi (İsimden İsim Yapım Eki)
- \(C\)) sevgi (Kök halinde)
- \(D\)) sev- (Fiil Kökü) + -gi (Fiilden Fiil Yapım Eki)
Çözüm: "Sevgi" sözcüğünün kökü "sev-" fiilidir. Bu fiile gelen "-gi" eki, fiilden yeni bir isim türetmiştir. Dolayısıyla "-gi" eki fiilden isim yapım ekidir. Doğru cevap \(A\) seçeneğidir. ✅
" } >Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerden hangisinin kökü, sözcük türü bakımından diğerlerinden farklıdır?
A) Gözlük takmak göz sağlığı için önemlidir.B) Annem pazardan taze tuzlu fıstık almış.
C) Sınıf arkadaşım çok sessiz biridir.
D) Bu konuyu öğretmenimize soralım.
Yapım ekleri, eklendiği sözcüğün anlamını değiştirerek yeni bir sözcük türeten eklerdir. Çekim ekleri ise sözcüğün anlamını değiştirmeyip ona durum, çoğul, iyelik gibi anlamlar kazandıran eklerdir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerden hangisi yapım eki almamıştır?
B) Masanın üzerindeki kitaplar çok düzenliydi.
C) Yazlık elbiselerini dolaba kaldırdı.
D) Sınıfın en çalışkan öğrencisi seçildi.
Bir sözcüğün kökü ile aldığı ekler arasında mutlaka bir anlam ilişkisi bulunmalıdır.
Buna göre aşağıdaki sözcüklerden hangisinin kökü yanlış gösterilmiştir?
B) Gözlükçü \(\rightarrow\) Göz
C) Suluk \(\rightarrow\) Su
D) Yolculuk \(\rightarrow\) Yol
Yazılışları aynı, anlamları ve görevleri farklı olan köklere sesteş (eş sesli) kök denir. Sesteş kökler hem isim hem de fiil kökü olarak kullanılabilir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün kökü sesteş bir kök değildir?
B) Bu sıcak havada yüzmek bizi çok rahatlattı.
C) Defterine çok güzel bir resim çizdi.
D) Çay kenarında yürürken kazlar dikkatimizi çekti.
Yapım ekleri eklendiği kökün ve yeni oluşan sözcüğün türüne göre dörde ayrılır:
1. İsimden isim yapım eki
2. İsimden fiil yapım eki
3. Fiilden isim yapım eki
4. Fiilden fiil yapım eki
Buna göre aşağıdaki sözcüklerden hangisi fiilden isim yapım eki almıştır?
B) Evli
C) Başla
D) Yazdır
Yapım ekleri, eklendiği sözcüğün anlamını değiştirerek yeni bir sözcük türeten eklerdir.
Buna göre aşağıdaki sözcüklerden hangisi yapım eki almıştır?
B) Kalemlik
C) Evden
D) Yolun
"Yazıcı" sözcüğündeki yapım ekinin görevi (türü) aşağıdakilerden hangisidir?
A) İsimden isim yapım ekiB) İsimden fiil yapım eki
C) Fiilden isim yapım eki
D) Fiilden fiil yapım eki
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yapım eki almış (türemiş) bir sözcük kullanılmamıştır?
A) Yeni aldığı suluk dün okulda kırıldı.B) Yolcular otobüsün gelmesini bekliyordu.
C) Dün akşam eve çok geç geldim.
D) Sınavdaki soruları dikkatlice okudu.
Yapım ekleri eklendiği sözcüğün anlamını değiştirirken, çekim ekleri sözcüğün anlamını değiştirmeyip onun diğer sözcüklerle ilişki kurmasını sağlar.
Buna göre aşağıdaki sözcüklerin hangisinde hem yapım eki hem de çekim eki bir arada kullanılmıştır?
B) Defterim
C) Yolculuk
D) Masalar
Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcüklerden hangisi yapım eki almamıştır?
A) Sınıfın en çalışkan öğrencisi oydu.B) Bu tuzsuz yemek hiç güzel olmamış.
C) Annem pazardan taze meyveler aldı.
D) Sokaktaki simitçi çocuk çok sevimliydi.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6540-6-sinif-sozcukte-kok-ve-ek-test-coz-q39f