🚀 LGS Türkçe: Atasözleri ve Deyimler Ders Notu
Sevgili \(8.\) Sınıf öğrencileri, LGS Türkçe sınavında her yıl mutlaka karşımıza çıkan ve okuma-anlama becerimizi ölçen en önemli konulardan biri Atasözleri ve Deyimlerdir. Bu notta, sınavda karşınıza çıkabilecek tüm detayları ve püf noktalarını bir araya getirdik.
📌 Deyimler ve Özellikleri
Genellikle gerçek anlamından az çok uzaklaşmış, kendine özgü bir anlam taşıyan, en az \(2\) sözcükten oluşan kalıplaşmış söz öbeklerine deyim denir.
- Kalıplaşmış ifadelerdir: Sözcüklerin yerleri değiştirilemez, yerine başka sözcükler getirilemez. Örneğin; "kulak kabartmak" deyimi yerine "kulak uzatmak" denilemez.
- Genellikle mecaz anlamlıdırlar: "Etekleri tutuşmak" deyimi, gerçekten eteklerin yanması değil, çok telaşlanmak anlamındadır. Ancak "çoğu gitti azı kaldı" gibi az sayıda gerçek anlamlı deyim de vardır.
- Ders verme amacı gütmezler: Sadece anlık bir durumu, duyguyu ya da kavramı pratik bir şekilde ifade ederler.
💡 Atasözleri ve Özellikleri
Atalarımızın uzun gözlem ve deneyimlerine dayanarak söyledikleri, bilgece öğütler içeren kalıplaşmış sözlere atasözü denir.
- Öğüt verir ve yol gösterirler: Toplumsal bir kuralı, ahlaki bir dersi aktarırlar. (Örn: "Damlaya damlaya göl olur.")
- Anonimdirler: Söyleyeni belli değildir, halkın ortak malıdır.
- Cümle şeklindedirler: Deyimler genellikle söz grubu halindeyken, atasözleri tamamlanmış birer cümledir.
✅ Atasözleri ve Deyimler Arasındaki Farklar
Sınavda en çok karıştırılan bu iki kavramın farklarını aşağıdaki tablodan inceleyelim:
| Özellik | Atasözleri | Deyimler |
|---|---|---|
| Temel Amaç | Genel bir kural ve öğüt vermek (\(1\) kural bildirir). | Anlık bir durumu tasvir etmek (\(1\) durumu belirtir). |
| Yapı | Tamamlanmış birer cümledir. | Genellikle mastar ekiyle biten söz öbeğidir. |
| Kapsam | Tüm zamanlar için geçerlidir. | Sadece yaşanılan o anı kapsar. |
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru \(1\): Aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyim, açıklamasıyla birlikte verilmiştir?
\(A)\) Sınav yaklaştıkça etekleri tutuşuyor, ne yapacağını bilemiyordu.
\(B)\) Onun bu vurdumduymaz tavırları herkesi canından bezdirdi.
\(C)\) Çok heyecanlanmış, ağzı kulaklarına varacak kadar sevinmişti.
\(D)\) Yaptığı hatalardan sonra nihayet aklı başına geldi.
Çözüm: Doğru cevap \(A\) seçeneğidir. "Etekleri tutuşmak" deyimi, aşırı telaşlanmak, ne yapacağını bilememek anlamına gelir. Cümlede "ne yapacağını bilemiyordu" ifadesiyle deyimin açıklaması yapılmıştır.
Soru \(2\): "Ayağını yorganına göre uzat." atasözünün vermek istediği temel öğüt aşağıdakilerden hangisidir?
\(A)\) İnsan her zaman tedbirli olmalıdır.
\(B)\) Giderler, mutlaka gelire göre ayarlanmalıdır.
\(C)\) Zor günlerde dostlarımıza yardım etmeliyiz.
\(D)\) Küçük birikimler zamanla büyük kazançlara dönüşür.
Çözüm: Doğru cevap \(B\) seçeneğidir. Bu atasözü, harcamaların (giderlerin) bütçeye (gelire) uygun olması gerektiğini öğütler. \(D\) seçeneği ise "Damlaya damlaya göl olur" atasözü ile ilgilidir.
İnsanlar küçük yaşlarda daha kolay eğitilir, büyüdükçe onlara şekil vermek ve onları yönlendirmek zorlaşır.
Bu durumu ifade eden atasözü aşağıdakilerden hangisidir?
B) Ağaç yaşken eğilir.
C) Sakla samanı, gelir zamanı.
D) Bir elin nesi var, iki elin sesi var.
Atasözleri kalıplaşmış sözlerdir. Bu yüzden atasözünü oluşturan sözcüklerin yerleri değiştirilemez ve yerlerine eş anlamlıları getirilemez.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde atasözünün kalıbı bozularak bir anlatım bozukluğu yapılmıştır?
B) Ak akçe siyah gün içindir.
C) Sakla samanı, gelir zamanı.
D) Rüzgâr eken fırtına biçer.
"Tek başına bir insanın gücü sınırlıdır ancak insanlar bir araya gelerek güçlerini birleştirdiklerinde en zor işlerin bile üstesinden kolayca gelebilirler."
Bu açıklamayı en iyi karşılayan atasözü aşağıdakilerden hangisidir?
B) Bir elin nesi var, iki elin sesi var.
C) Ayağını yorganına göre uzat.
D) Damlaya damlaya göl olur.
Atasözlerinin büyük bir çoğunluğu mecaz anlamlıdır ancak bazı atasözleri sadece gerçek anlam taşır ve doğrudan öğüt verir.
Buna göre, aşağıdaki atasözlerinden hangisi sadece gerçek anlamlıdır?
B) Bugünün işini yarına bırakma.
C) Ağaç yaprağıyla gürler.
D) Damlaya damlaya göl olur.
Bazı atasözleri, savundukları düşünce ve verdikleri öğütler bakımından birbiriyle çelişebilir.
Buna göre, "Fazla mal göz çıkarmaz" atasözüyle aşağıdaki atasözlerinden hangisi anlamca çelişmektedir?
B) Damlaya damlaya göl olur.
C) Sakla samanı, gelir zamanı.
D) Ak akçe kara gün içindir.
Selin, kendisine söylenen hiçbir sırrı içinde tutamaz, hemen bir başkasına anlatırdı. Arkadaşları onun bu huyunu bildikleri için onun yanında önemli şeyleri konuşmaktan çekinirlerdi.
Bu metinde Selin'in durumunu ifade eden deyim aşağıdakilerden hangisidir?
B) İçi içine sığmamak
C) Kulak kabartmak
D) İnce eleyip sık dokumak
Deyimler, dilimizin zenginliğini gösteren ve genellikle gerçek anlamından uzaklaşarak kalıplaşmış anlamlar kazanan söz öbekleridir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyim, açıklamasıyla birlikte verilmemiştir?
B) Yaptığı hatalardan dolayı gözden düştü, artık kimse ona değer vermiyor.
C) Yeni işine hemen ayak uydurdu, kısa sürede alıştı.
D) Olanları duyunca küplere bindi, sakinliğini korumayı başardı.
Ahmet Bey, yeni açtığı dükkanın iş yapması için gece gündüz demeden çalışıyor, her ayrıntıyla tek tek ilgileniyordu.
Bu cümledeki "gece gündüz demeden çalışmak" anlamını karşılayan deyim aşağıdakilerden hangisidir?
B) Canını dişine takmak
C) Göze almak
D) El üstünde tutmak
Türkçede "göz" sözcüğüyle kurulmuş pek çok deyim vardır. Örneğin, birinin sevgisini ve güvenini kazanmaya \( 1 \), bir şeyi çok dikkatli ve ayrıntılı incelemeye \( 2 \), çok beğenip sahip olmak istemeye ise \( 3 \) denir.
Bu metinde boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdaki deyimlerden hangileri getirilmelidir?
B) \( 1 \): göze batmak, \( 2 \): göz atmak, \( 3 \): gözü kalmak
C) \( 1 \): göze girmek, \( 2 \): gözden geçirmek, \( 3 \): göz koymak
D) \( 1 \): gözünü boyamak, \( 2 \): göz kulak olmak, \( 3 \): gözü ısırmak
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kullanılan deyim, cümleye "belli etmemeye çalışarak dinlemek" anlamı katmıştır?
A) Öğretmenin anlattıklarını pürdikkat dinliyor, adeta ağzının içine bakıyordu.B) Yan masada konuşulanları duymak için fark ettirmeden kulak kabarttı.
C) Söylenen her söze kulak asıyor, her şeyi kafasına takıyordu.
D) Müdürün konuşmasını can kulağıyla dinledikten sonra not almaya başladı.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6576-8-sinif-lgs-atasozleri-test-coz-qy4o