🚀 \(7\). Sınıf Türkçe: Sözcükte Anlam Konu Anlatımı
Sevgili öğrenciler, Türkçe dersinin en temel ve en önemli konularından biri olan Sözcükte Anlam konusuna hoş geldiniz. Sınavlarda karşımıza sıkça çıkan bu konuyu en ince ayrıntısına kadar inceleyelim. Hazırsanız başlayalım! 📌
💡 \(1\). Gerçek Anlam (Temel Anlam)
Bir sözcüğün aklımıza gelen ilk ve en yaygın anlamına gerçek anlam denir. Sözlükteki ilk anlamdır.
Örnek: "Kışın soğuk havalarda kalın giyinmeliyiz." cümlesindeki "soğuk" sözcüğü, ısısı düşük anlamında kullanılarak gerçek anlamını korumuştur.
💡 \(2\). Mecaz Anlam
Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlama mecaz anlam denir. Genellikle soyut kavramları ifade etmek için kullanılır.
Örnek: "Bize karşı çok soğuk davrandı." cümlesindeki "soğuk" sözcüğü, "ilgisiz, samimiyetsiz" anlamında kullanılarak mecaz anlam kazanmıştır.
💡 \(3\). Terim Anlam
Bir sözcüğün bilim, sanat, spor ya da meslek dallarıyla ilgili belirli bir kavramı karşılayan anlamına terim anlam denir.
- Matematik: Doğal sayılar, açı, kare...
- Türkçe: Sıfat, zamir, kafiye...
- Müzik: Nota, sol anahtarı, portre...
Örnek: "Oyunun son perdesini çok beğendim." cümlesindeki "perde" sözcüğü tiyatro alanına ait bir terimdir.
💡 \(4\). Çok Anlamlılık
Bir sözcüğün zamanla birden fazla anlam kazanmasına çok anlamlılık denir. Türkçemizde bir kelime cümledeki kullanımına göre farklı anlamlar üstlenebilir.
Örneğin "açmak" sözcüğünü inceleyelim:
| Cümle | Anlamı |
|---|---|
| "Kapıyı yavaşça açtı." | Kapalı bir şeyi açık duruma getirmek |
| "Bu renk seni çok açtı." | Yakışmak, güzel göstermek |
| "Yeni bir dükkan açtı." | İşe başlamak, kurmak |
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru \(1\)
"Boş" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecaz anlamda kullanılmıştır?
- A) Boş bardağı masaya bıraktı.
- B) Onun boş laflarına karnım tok.
- C) Boş koltuklardan birine oturdu.
- D) Çantanın içi tamamen boştu.
Çözüm: A, C ve D seçeneklerinde "boş" sözcüğü içinde hiçbir şey bulunmayan anlamında yani gerçek anlamıyla kullanılmıştır. B seçeneğinde ise "boş laf" derken "bir değeri, önemi olmayan, anlamsız" anlamında kullanılarak gerçek anlamından tamamen uzaklaşmış ve mecaz anlam kazanmıştır. Doğru cevap B seçeneğidir. ✅
Soru \(2\)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamlı bir sözcük kullanılmıştır?
- A) Maçın son dakikasında kazanılan penaltı maçı kurtardı.
- B) Sıcak çay içmek boğazıma iyi geldi.
- C) Yazarın son kitabını bir solukta okudum.
- D) Ağacın dalları rüzgardan kırıldı.
Çözüm: A seçeneğindeki "penaltı" sözcüğü futbol spor dalına ait bir kavramı karşıladığı için terim anlamlıdır. Diğer seçeneklerde terim anlamlı sözcük bulunmamaktadır. Doğru cevap A seçeneğidir. ✅
"Açmak" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde "engeli kaldırmak, geçit vermek" anlamında kullanılmıştır?
A) Sabah kalkar kalkmaz odanın pencerelerini açtı.B) Yeni yapılan köprü nihayet trafiğe açıldı.
C) Bu tatlı sözler içimi biraz olsun açtı.
D) Bahçedeki güller bu sabah erkenden açmış.
"Çevirmek" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde "bir dilden başka bir dile aktarmak, tercüme etmek" anlamında kullanılmıştır?
A) Evin etrafını yüksek duvarlarla çevirmişler.B) Yoldan geçen arabayı durdurup yönünü çevirdi.
C) En sevdiği yabancı romanı Türkçe'ye çevirdi.
D) Arkadaşım arkamdan ne işler çeviriyor anlamadım.
"Kuru" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde "tekdüze, heyecansız, süssüz" anlamında kullanılmıştır?
A) Islak kıyafetlerini çıkarıp kuru olanları giydi.B) Yazarın kuru bir anlatımı olduğu için kitabı bitiremedim.
C) Bahçedeki kuru dalları temizlemek için testere aldı.
D) Bu fırından her sabah taze kuru pasta alırdık.
"Gerçek anlam", bir sözcüğün aklımıza gelen ilk ve temel anlamıdır. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde "sıcak" sözcüğü gerçek anlamıyla kullanılmıştır?
A) Bize çok sıcak davrandığı için ona hemen ısındık.B) Bugün hava o kadar sıcaktı ki dışarı çıkamadık.
C) Sınıfta sıcak bir tartışma ortamı oluştu.
D) Yeni işine çok sıcak baktığını söyledi.
"Kör" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde gerçek anlamıyla kullanılmıştır?
A) Kör adam, elindeki bastonla kaldırımda yavaşça ilerliyordu.B) Bu kör bıçakla ekmeği bile kesemezsin.
C) Olaylara karşı bu kadar kör olmana inanamıyorum.
D) Sokağın sonundaki kör noktada kaza meydana geldi.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tırnak içinde verilen sözcük gerçek anlamıyla kullanılmıştır?
A) Söylediği "ağır" sözler kalbimi çok kırdı.B) Bu "boş" laflarla beni ikna edemezsin.
C) Masanın üzerindeki "kuru" yaprakları temizledi.
D) Onun bu "soğuk" tavırları herkesi uzaklaştırdı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecaz anlamlı bir sözcük kullanılmıştır?
A) Sıcaktan bunalan çocuklar kendilerini serin sulara bıraktı.B) Toplantıda bize karşı oldukça soğuk davrandı.
C) Yeni aldığı keskin bıçakla ekmekleri dilimledi.
D) Sokağın köşesindeki boş arsada top oynadılar.
"Ağır" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecaz anlamıyla kullanılmıştır?
A) Kutunun içindeki ağır kitapları masaya bıraktı.B) Söylediği ağır sözler kalbimi çok kırdı.
C) Ağır adımlarla merdivenleri çıkmaya başladı.
D) Bu ilacın ağır bir kokusu olduğunu söyledi.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tırnak içindeki sözcük gerçek anlamıyla kullanılmıştır?
A) Bu "karanlık" işlerin arkasında kimin olduğunu biliyoruz.B) Yazarın son kitabında oldukça "akıcı" bir dil kullanılmış.
C) Rüzgardan dolayı odanın kapısı büyük bir gürültüyle "kapandı".
D) Sorunu çözmek için çok "ince" bir yol izledi.
Terim anlam; bilim, sanat, spor ya da meslek dallarıyla ilgili özel ve belirli bir kavramı karşılayan sözcüklerin kazandığı anlamdır.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamlı bir sözcük kullanılmıştır?
B) Annem salonun pencerelerine yeni bir perde dikti.
C) Yaşanan olayların arkasındaki sır perdesi sonunda aralandı.
D) Yaşlı adamın gözlerine adeta bir perde inmişti.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, yay ayraç içinde verilen alanla ilgili bir terim değildir?
A) Şair, bu şiirinde rediflere ve kafiyelere çokça yer vermiş. (Edebiyat)B) Oyunun ikinci perdesinde sahne tasarımı çok güzeldi. (Tiyatro)
C) Hücre çeperi sadece bitki hücrelerinde bulunan bir yapıdır. (Fen Bilimleri)
D) Bu fırtınada geminin rotası tamamen şaştı. (Müzik)
Bir sözcük, kullanıldığı cümleye göre terim anlam kazanabilir.
Buna göre "perde" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamıyla kullanılmamıştır?
B) Tiyatro oyununun son perdesi izleyicileri derinden etkiledi.
C) Akşam olunca odanın perdelerini sıkıca kapatıp ışıkları yaktı.
D) Sanatçı, şarkının bazı bölümlerini yüksek perdeden seslendirdi.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6579-7-sinif-cok-anlamlilik-test-coz-6mj5