📌 \(6\). Sınıf Türkçe: Sözcükte Anlam Çalışma Notu
Sevgili öğrenciler, \(6\). sınıf Türkçe dersinin en temel ve önemli konularından biri olan Sözcükte Anlam konusunu bu çalışma notunda detaylıca inceleyeceğiz. Sınavlarınızda başarıyı yakalamak için bu notları dikkatlice okuyun! 🚀
💡 \(1\). Gerçek Anlam (Temel Anlam)
Bir sözcüğün söylenildiğinde akla gelen ilk, genel ve temel anlamıdır. Sözlükteki \(1\). anlam olarak da bilinir.
Örnek: "Ağzındaki diş ağrıyordu." cümlesindeki "diş" sözcüğü, akla gelen ilk anlamıyla (organ) kullanıldığı için gerçek anlamlıdır.
💡 \(2\). Mecaz Anlam
Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak, kazandığı yeni ve soyut anlamdır. Genellikle benzetmeler ve mecazlı söyleyişlerle oluşur.
Örnek: "Bize karşı çok soğuk davrandı." cümlesindeki "soğuk" sözcüğü, sıcaklığın düşük olması anlamından tamamen uzaklaşarak "ilgisiz, mesafeli" anlamında kullanıldığı için mecaz anlamlıdır.
💡 \(3\). Terim Anlam
Bir sözcüğün bilim, sanat, spor, edebiyat veya meslek dallarıyla ilgili özel ve belirli bir kavramı karşılayan anlamıdır.
- Matematik: "Doğru parçası", "açı", "kare" (\(4\) kenarlı şekil).
- Tiyatro: "Sahne", "perde", "suflör".
- Müzik: "Nota", "sol anahtarı", "akor".
Örnek: "Oyunun \(2\). perdesi başlamak üzere." cümlesindeki "perde" tiyatro terimidir.
💡 \(4\). Çok Anlamlılık
Bir sözcüğün dilin tarihi gelişimi içinde birden fazla anlam kazanması durumudur. Türkçe'de bir kelime farklı cümlelerde \(3\), \(5\) hatta \(10\) farklı anlamda kullanılabilir.
| Cümle | "Açmak" Sözcüğünün Anlamı |
|---|---|
| Pencereyi biraz açtı. | Kapalı bir şeyi açık duruma getirmek. |
| Yeni bir dükkan açtı. | Bir iş yerini faaliyete geçirmek, kurmak. |
| Bu elbise seni çok açtı. | Daha güzel, ferah veya uygun göstermek. |
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru \(1\)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "boş" sözcüğü mecaz anlamda kullanılmıştır?
- A) Boş bardağa su doldurdu.
- B) Bu boş sözlerle beni kandıramazsın.
- C) Sınıftaki boş sıralara oturduk.
- D) Kutunun içi tamamen boş çıktı.
Çözüm: A, C ve D şıklarında "boş" sözcüğü içinde hiçbir şey bulunmayan anlamında, yani gerçek anlamında kullanılmıştır. B şıkkında ise "boş sözler" ifadesi "anlamsız, değersiz, yararsız" anlamında kullanılarak gerçek anlamından tamamen uzaklaşmıştır. Bu yüzden doğru cevap B şıkkıdır. ✅
Soru \(2\)
"Açı" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir terim anlamı ile kullanılmıştır?
- A) Olaylara bir de bu açıdan bakmalısın.
- B) Üçgenin iç açıları toplamı \(180\) derecedir.
- C) Evin pencereleri ışığı iyi bir açıyla alıyor.
- D) Fotoğrafı yanlış bir açıdan çekmişsin.
Çözüm: A seçeneğinde "bakış açısı, görüş" anlamında mecaz/yan anlamdadır. C ve D seçeneklerinde yön, duruş anlamındadır. B seçeneğinde ise "açı" sözcüğü doğrudan geometri/matematik bilimine ait bir terim olarak kullanılmıştır. Bu yüzden doğru cevap B şıkkıdır. ✅
"Soğuk" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde gerçek anlamıyla kullanılmıştır?
A) Bize karşı son zamanlarda çok soğuk davranıyor.B) Soğuk havada dışarı çıkarken kalın giyinmelisin.
C) Sınıftaki soğuk espri herkesin keyfini kaçırdı.
D) İki eski dostun arasındaki soğuk rüzgarlar nihayet dindi.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük gerçek anlamıyla kullanılmıştır?
A) Bu ağır sözleri hak etmediğimi düşünüyorum.B) Sorunları çözmek için daha yumuşak bir dil kullanmalısın.
C) Masanın üzerindeki boş bardağı mutfağa götürdü.
D) Onun bu ince davranışı hepimizi çok duygulandırdı.
"Yanmak" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde gerçek anlamıyla kullanılmıştır?
A) Geç kalırsak tiyatro biletlerimiz yanacak.B) Sınavı kazanamazsam işte o zaman yandım.
C) Kuruyan odunlar şöminede çıtır çıtır yanıyordu.
D) Arkadaşının bu zor durumuna içten içe yanıyordu.
"Mecaz anlam", bir sözcüğün gerçek anlamından (akla gelen ilk anlamından ve sözlük anlamından) tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde "tatlı" sözcüğü mecaz anlamıyla kullanılmıştır?
A) Pazardan aldığımız tatlı elmalar çok lezzetliydi.B) Bebek, uykusunda tatlı bir gülümsemeyle etrafına bakıyordu.
C) Akşam yemeğinden sonra hafif bir tatlı yedik.
D) Çayın içine çok fazla şeker atınca çay çok tatlı olmuş.
Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen sıyrılarak kazandığı yeni anlama mecaz anlam denir. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecaz anlamlı bir sözcük kullanılmıştır?
A) Sıcak çayı birden içince dili yandı.B) Boş kutuları odanın köşesine üst üste yığdı.
C) Bu soğuk davranışlarıyla herkesi kendinden uzaklaştırdı.
D) Yeni aldığı kırmızı kalemi sınıfta kaybetmiş.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "pişmek" sözcüğü mecaz anlamıyla kullanılmıştır?
A) Annemin yaptığı et yemeği çok güzel pişmişti.B) Bu sektörde yıllarca çalışarak iyice pişti.
C) Çorba pişerken sürekli karıştırmak gerekir.
D) Ekmekler fırında fazla kalınca altı pişmemiş.
Terim anlam; bilim, sanat, spor ya da meslek dallarıyla ilgili özel ve belirli kavramları karşılayan sözcüklerin kazandığı anlamdır.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamlı bir sözcük kullanılmıştır?
B) Oyunun ikinci perdesini izlemek için salona geçtik.
C) Ağacın gölgesinde oturup biraz dinlendikten sonra yola çıktık.
D) Sıcak çayını yudumlarken bir yandan da gazetesini okuyordu.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde koyu yazılmış sözcük, yay ayraç içinde verilen alanla ilgili bir terim değildir?
A) Hakem, oyuncuya penaltı noktasını gösterdi. (Spor)B) Türkçe dersinde zamir konusunu işledik. (Dil Bilgisi)
C) Şair, şiirinde zengin kafiye kullanmış. (Edebiyat)
D) Öğretmenimiz tahtaya bir doğru çizdi. (Coğrafya)
Bazı sözcükler hem günlük dilde gerçek veya mecaz anlamıyla hem de bir bilim, sanat veya spor dalında terim anlamıyla kullanılabilir.
Buna göre "açı" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamıyla kullanılmamıştır?
B) Olaylara farklı bir açıdan bakmayı denemelisin.
C) Öğretmenimiz bugün derste dar açıyı anlattı.
D) İki doğrunun kesişmesiyle oluşan açıya dik açı denir.
"Çevirmek" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde "bir dilden başka bir dile aktarmak, tercüme etmek" anlamında kullanılmıştır?
A) Başını pencereye doğru çevirip dışarıyı seyretti.B) Ünlü yazarın son romanını Almancaya çevirdiler.
C) Polisler şüpheli aracı yolun kenarında çevirdi.
D) Büyük bir titizlikle bütün ev işlerini o çeviriyordu.
"Bırakmak" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde "bir alışkanlıktan veya bir şeyi yapmaktan vazgeçmek" anlamında kullanılmıştır?
A) Elindeki ağır çantaları yavaşça yere bıraktı.B) İşlerin yoğunluğundan dolayı bu projeyi haftaya bıraktık.
C) Sağlığına dikkat etmek için artık asitli içecekleri bıraktı.
D) Saçlarını ve sakallarını iyice uzatıp öylece bırakmış.
"Çıkmak" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde "bir yere doğru yükselmek, tırmanmak" anlamında kullanılmıştır?
A) Bu sabah erkenden evden çıkıp işe gitti.B) Dağcılar zorlu bir tırmanışın ardından zirveye çıktılar.
C) Yapılan çekilişte büyük ikramiye ona çıktı.
D) Bu yolun sonu geniş bir meydana çıkıyor.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6585-6-sinif-gercek-anlam-test-coz-2mri