📌 İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı Sınav Çalışma Notları
Sevgili öğrenciler, \(12\). Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersinin en temel konularından biri olan İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı konusunu sizler için özetledik. Bu dönem, Türklerin İslamiyet'i kabul etmesinden önceki süreci kapsar ve kendi içinde Sözlü Dönem ve Yazılı Dönem olmak üzere \(2\) ana gruba ayrılır.
💡 1. Sözlü Dönem Edebiyatı
Yazının henüz kullanılmadığı, ürünlerin kulaktan kulağa yayılarak günümüze ulaştığı dönemdir. Bu dönemin genel özellikleri şunlardır:
- Şiirler, kopuz adı verilen saz eşliğinde söylenmiştir.
- Ölçü olarak milli ölçümüz olan hece ölçüsü (genellikle \(7\) 'li, \(8\) 'li ve \(11\) 'li kalıplar) kullanılmıştır.
- Nazım birimi dörtlüktür.
- Dildeki yabancı etkiler yok denecek kadar azdır; arı bir Türkçe kullanılmıştır.
- Dönemin ürünleri; sav (atasözü), sagu (ağıt), koşuk (aşk, doğa, yiğitlik şiirleri) ve destandır.
Unutma: Sagu ve koşuklar; "sığır" adı verilen sürek avlarında, "şölen" adı verilen genel ziyafetlerde ve "yuğ" adı verilen ölüm törenlerinde söylenirdi.
💡 2. Yazılı Dönem Edebiyatı
Türklerin yazıyı kullanmaya başladığı dönemdir. Bu dönem kendi içinde Göktürk ve Uygur dönemi olmak üzere ikiye ayrılır:
| Dönem | Önemli Eserler / Özellikler | Alfabe |
|---|---|---|
| Göktürk Dönemi | Orhun Yazıtları (\(3\) önemli taş: Vezir Tonyukuk (\(720\)), Kül Tigin (\(732\)), Bilge Kağan (\(735\))) | \(38\) harfli Göktürk Alfabesi |
| Uygur Dönemi | Altun Yaruk, Sekiz Yükmek, Irk Bitig, Kalyanamkara ve Papamkara | \(18\) harfli Uygur Alfabesi |
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Sınavda karşınıza çıkabilecek \(2\) adet çözümlü örnek soru aşağıda yer almaktadır:
Soru \(1\)
İslamiyet öncesi Türk edebiyatında ölen bir kişinin ardından duyulan acıyı dile getirmek amacıyla "yuğ" törenlerinde söylenen şiirlere ne ad verilir?
Çözüm: İslamiyet öncesi sözlü edebiyat döneminde, yuğ adı verilen cenaze törenlerinde ölen kişinin yiğitliğini, iyiliğini ve ölümünden duyulan acıyı dile getiren şiirlere sagu denir. Bu türün Divan edebiyatındaki karşılığı "mersiye", Halk edebiyatındaki karşılığı ise "ağıt"tır.
Soru \(2\)
Orhun Yazıtları hangi yüzyılda dikilmiştir ve bu yazıtlarda hangi alfabe kullanılmıştır?
Çözüm: Orhun Yazıtları (Göktürk Kitabeleri), Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı belgeleri kabul edilir. Bu yazıtlar \(8\). yüzyılda (\(720\), \(732\) ve \(735\) yıllarında) dikilmiştir. Yazıtlarda kullanılan alfabe ise \(38\) harften oluşan milli Göktürk alfabesidir.
İslamiyet öncesi Türk edebiyatının sözlü dönemiyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Şiirler; şaman, kam, baksı, oyun adı verilen din adamları tarafından söylenirdi.B) Ölen bir kişinin arkasından duyulan acıyı dile getiren şiirlere "sagu" denir.
C) Şiirlerde genellikle aruz ölçüsü kullanılmış ve süslü bir dil tercih edilmiştir.
D) Kopuz adı verilen çalgı eşliğinde şiirler söylenmiştir.
E) Dönemin özlü sözlerine "sav" adı verilmektedir.
Orhun Abideleri (Göktürk Yazıtları) ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı belgeleri kabul edilir.B) Bilge Kağan, Kül Tigin ve Vezir Tonyukuk adına dikilmiştir.
C) Yazıtlarda kullanılan dil, yabancı dillerin etkisinden uzak, gelişmiş bir Türkçedir.
D) Danimarkalı dil bilimci Wilhelm Thomsen tarafından okunmuştur.
E) Uygur alfabesiyle yazılmış olup Budizm ve Manihaizm dinlerinin esaslarını anlatır.
İslamiyet öncesi Türk destanları ve ait oldukları Türk boyları/devletleri eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
A) Alper Tunga Destanı - SakalarB) Oğuz Kağan Destanı - Hunlar
C) Bozkurt Destanı - Göktürkler
D) Türeyiş Destanı - Uygurlar
E) Göç Destanı - Hunlar
İslamiyet öncesi Türk edebiyatının sözlü dönemiyle ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Şiirler "kopuz" adı verilen saz eşliğinde söylenmiştir.B) Hece ölçüsü ve genellikle yarım uyak tercih edilmiştir.
C) Aşk, doğa, kahramanlık ve ölüm gibi temalar işlenmiştir.
D) Ürünler "yuğ", "sığır" ve "şölen" adı verilen törenlerde doğmuştur.
E) Arap ve Fars edebiyatının etkisiyle süslü ve sanatlı bir dil kullanılmıştır.
Orhun Yazıtları (Göktürk Kitabeleri) ile ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı belgeleri kabul edilir.B) Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk adına dikilmiştir.
C) Yazıtlarda millî bir dil ve gelişmiş bir hitabet üslubu kullanılmıştır.
D) Uygur alfabesiyle taşlar üzerine kazınarak yazılmıştır.
E) Danimarkalı dil bilimci Wilhelm Thomsen tarafından okunmuştur.
Ölen bir kişinin ardından duyulan acıyı, onun yiğitliğini ve yaptığı iyilikleri dile getiren; "yuğ" adı verilen cenaze törenlerinde kopuz eşliğinde söylenen İslamiyet öncesi sözlü dönem ürünü aşağıdakilerden hangisidir?
A) SavB) Sagu
C) Koşuk
D) Destan
E) Gazel
İslamiyet öncesi Türk edebiyatı sözlü dönemiyle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
A) Koşuk - Aşk, doğa ve yiğitlik konularını işleyen şiirlerB) Sagu - Ölen bir kişinin arkasından duyulan acıyı dile getiren şiirler
C) Sav - Günümüzdeki atasözlerinin ilk biçimleri olan özlü sözler
D) Destan - Toplumu derinden etkileyen olayların anlatıldığı uzun manzum eserler
E) Şaman - Sadece yazılı dönemde eser veren ve sarayda yaşayan sanatçılar
Göktürk (Orhun) Yazıtları ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı belgeleri kabul edilir.B) Vezir Tonyukuk, Kül Tigin ve Bilge Kağan adına dikilmişlerdir.
C) Yazıtlarda hem Çince hem de Göktürkçe metinler yer almaktadır.
D) Sadece dinî ve tasavvufi konuları işleyen didaktik eserlerdir.
E) Türk hitabet (söylev) sanatının ilk ve önemli örnekleri arasında yer alır.
İslamiyet öncesi Türk destanları ve ait oldukları Türk toplulukları/devletleri eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
A) Alp Er Tunga Destanı - Saka TürkleriB) Oğuz Kağan Destanı - Hunlar
C) Ergenekon Destanı - Göktürkler
D) Göç Destanı - Uygurlar
E) Manas Destanı - Göktürkler
İslamiyet öncesi Türk edebiyatının "Sözlü Dönem" özellikleri ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Şiirler, "kopuz" adı verilen telli bir çalgı eşliğinde söylenmiştir.B) Hece ölçüsü ve yarım uyak tercih edilmiş; dil, yabancı etkilerden uzak ve sadedir.
C) Şiirler; sığır, şölen ve yuğ adı verilen törenlerde dile getirilmiştir.
D) Sagu, koşuk ve sav gibi türler bu dönemin sözlü ürünleridir.
E) Şiirlerde aruz ölçüsü kullanılmış ve süslü, sanatlı bir dil tercih edilmiştir.
İslamiyet öncesi yazılı dönemin en önemli eserleri olan Göktürk (Orhun) Yazıtları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı belgeleri olarak kabul edilir.B) Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk adına dikilmiş üç önemli taştan oluşur.
C) Yazıtlarda genel olarak dinî konular ile Budizm ve Manihaizm'in esasları anlatılmıştır.
D) Söylev (hitabet) türünün Türk edebiyatındaki ilk ve en önemli örneğidir.
E) Yazıtların üzerindeki Göktürk alfabesi, Danimarkalı dil bilimci Wilhelm Thomsen tarafından çözülmüştür.
İslamiyet öncesi Türk destanları ve ait oldukları Türk boyları/devletleri eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
A) Oğuz Kağan Destanı - HunlarB) Ergenekon Destanı - Göktürkler
C) Göç Destanı - Uygurlar
D) Alper Tunga Destanı - İskitler (Sakalar)
E) Türeyiş Destanı - Karahanlılar
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6605-12-sinif-islamiyet-oncesi-test-coz-qqt1