🌱 \(11.\) Sınıf Biyoloji: Bitki Hormonları ve Bitki Hareketleri Çalışma Notu
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu çalışma notunda, \(11.\) sınıf biyoloji müfredatının en önemli konularından biri olan Bitki Hormonları (Fitohormonlar) ve Bitki Hareketleri konularını en sade ve anlaşılır şekilde ele alacağız. Sınavda karşınıza çıkabilecek kritik noktaları ve ipuçlarını bu notta bulabilirsiniz. 🚀
\(1.\) Bitki Hormonları (Fitohormonlar)
Bitkilerde büyüme, gelişme, yönelim ve tepki mekanizmalarını düzenleyen organik kimyasal maddelere hormon denir. Bitki hormonlarını genel olarak \(2\) ana gruba ayırırız:
💡 Unutma! Bitki hormonları çok düşük yoğunluklarda bile (\(10^{-6}\) M gibi son derece küçük miktarlarda) etkilidir.
\(A)\) Gelişimi Uyaran (Pozitif Etkili) Hormonlar
- Oksin: Bitkinin büyüme noktalarında (meristem) sentezlenir. Hücre bölünmesini ve uzamasını uyarır. Işıktan kaçar (asimetrik büyümeye neden olur). Fazlası büyümeyi engeller.
- Giberellin: Tohumun çimlenmesini uyarır (uyku halini yani dormansiyi kırar). Gövde uzamasını ve çiçeklenmeyi sağlar.
- Sitokinin: Kök uçlarında sentezlenir ve ksilemle yukarı taşınır. Hücre bölünmesini uyarır, yaşlanmayı geciktirir (gençleştirici etki).
\(B)\) Gelişimi Engelleyen (Negatif Etkili) Hormonlar
- Absisik Asit (ABA): Bitkiyi stres koşullarına karşı korur. Tohumun dormansi (uyku) halinde kalmasını sağlar. Kuraklıkta stomaların kapanmasını tetikler.
- Etilen: Gaz halinde salgılanan tek hormondur. Meyve olgunlaşmasını sağlar, yaprak dökümünü (apsisyon) uyarır. Stres durumunda üretimi artar.
\(2.\) Bitki Hareketleri
Bitkiler çevre uyarılara karşı aktif yer değiştirme hareketi yapamazlar. Bunun yerine durum değiştirme hareketleri yaparlar. Bu hareketler \(2\) ana başlıkta incelenir:
| Özellik | Tropizma (Yönelim) | Nasti (Irganım) |
|---|---|---|
| Uyarının Yönü | Önemlidir. Uyarana doğru (\(+\)) veya tersine (\(-\)) yönelim gerçekleşir. | Önemli değildir. Uyarının yönü hareketi etkilemez. |
| Mekanizma | Oksin hormonunun asimetrik dağılımına bağlı büyüme farkı. | Hücrelerdeki turgor basıncının ani değişimleri. |
| Örnekler | Fototropizma, Geotropizma | Sismonasti, Termonasti |
Tropizma ve Nasti Çeşitlerinin Detayları
- Fototropizma: Işığa yönelimdir. Oksin hormonu ışık almayan tarafta daha çok birikir ve o tarafın daha hızlı uzamasını sağlayarak bitkiyi ışığa doğru büker.
- Geotropizma (Gravitropizma): Yer çekimine karşı harekettir. Kök yer çekimi yönünde (\(+\)), gövde ise zıt yönde (\(-\)) hareket eder.
- Sismonasti: Sarsıntı ve dokunma ile gerçekleşir (Örn: Küstüm otuna dokunulduğunda yapraklarını kapatması).
- Termonasti: Sıcaklık değişimiyle gerçekleşir (Örn: Lale çiçeklerinin \(15^{\circ}\text{C}\) ile \(20^{\circ}\text{C}\) sıcaklık aralığında açması).
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru \(1\)
Tohumun çimlenmesi sürecinde aktif rol oynayan ve dormansiyi (uyku halini) kıran hormon ile tohumun uyku halinde kalmasını sağlayan hormon sırasıyla hangileridir?
Çözüm: Tohumun çimlenmesini başlatan ve dormansiyi kıran hormon Giberellin'dir. Tohumun uygun olmayan koşullarda çimlenmesini engelleyerek uykuda kalmasını sağlayan "stres hormonu" ise Absisik Asit (ABA)'tir. Dolayısıyla doğru sıralama Giberellin ve Absisik Asit şeklindedir.
Soru \(2\)
Bir bitkinin gövde ucu kesildikten sonra üzerine asimetrik (sadece sol tarafına) olacak şekilde oksin emdirilmiş bir agar bloğu yerleştiriliyor. Karanlık ortamda bekletilen bu bitkide nasıl bir yönelim hareketi gözlenir?
Çözüm: Oksin hormonu agar bloğundan bitkinin sol tarafına geçiş yapacaktır. Sol taraftaki hücreler oksin etkisiyle daha hızlı bölünüp uzarken, sağ tarafta bu büyüme gerçekleşmeyecektir. Sol tarafın sağ tarafa göre daha fazla uzaması sonucu bitki gövdesi sağ tarafa doğru yönelecektir. Bu durum asimetrik büyüme mekanizması ile açıklanır.
Bitkilerde boyca büyümeyi uyaran, hücre bölünmesini ve genişlemesini hızlandıran, ayrıca asimetrik dağılımı sayesinde ışığa yönelmede (fototropizma) doğrudan görev alan bitkisel hormon aşağıdakilerden hangisidir?
A) OksinB) Absisik asit
C) Etilen
Kuraklık stresi altındaki bir bitkide, terlemeyi azaltmak amacıyla stomaların kapanmasını uyaran ve bitkilerde genel olarak büyümeyi engelleyici etki gösteren "stres hormonu" aşağıdakilerden hangisidir?
A) GiberellinB) Absisik asit
C) Sitokinin
Gaz halindeki tek bitkisel hormon olup, salgılandığı bitkinin yanı sıra çevresindeki diğer bitkileri de etkileyebilen, meyvenin olgunlaşmasını sağlayan ve yaprak dökümünü tetikleyen hormon aşağıdakilerden hangisidir?
A) EtilenB) Oksin
C) Giberellin
Tohumun uykudan (dormansi) uyanmasını sağlayarak amilaz gibi hidrolitik enzimleri aktifleştiren ve çimlenmeyi başlatan bitkisel hormon aşağıdakilerden hangisidir?
A) Absisik asitB) Sitokinin
C) Giberellin
Bitki doku kültüründe organ gelişimini yönlendirmek amacıyla oksin ve sitokinin hormonlarının oranından yararlanılır. Kültür ortamındaki hormon dengesi şu şekildedir:
\[\(\frac\) { \(\text{Oksin}\) }{ \(\text{Sitokinin}\) } > 1 \]
Bu durumda kök gelişimi uyarılırken, bu oranın tam tersi durumda sürgün gelişimi ve hücre bölünmesi (sitokinez) uyarılır.
Buna göre, hücre bölünmesini uyararak yaprakların yaşlanmasını geciktiren ve köklerde sentezlenen bu hormon aşağıdakilerden hangisidir?
B) Etilen
C) Absisik asit
Bitkilerde gerçekleşen hareketlerle ilgili olarak, uyaranın yönüne bağlı olmayan ve hücrelerdeki turgor basıncının ani değişimleriyle gerçekleşen hareket türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) TropizmaB) Nasti
C) Taksi
Tek taraflı ışık alan bir yulaf koleoptilinin ışığa doğru yönelmesi (fototropizma) sürecinde, oksin hormonunun koleoptildeki dağılımı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Oksin hormonu ışık alan tarafta daha fazla birikir.B) Oksin hormonu homojen olarak dağılır.
C) Oksin hormonu ışık almayan (karanlık) tarafta daha fazla birikir.
Yatay konuma getirilen bir bitki fidesinde kök ve gövdenin yerçekimine karşı gösterdiği yönelim hareketleri (geotropizma) sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Pozitif geotropizma - Negatif geotropizmaB) Negatif geotropizma - Pozitif geotropizma
C) Pozitif geotropizma - Pozitif geotropizma
Küstüm otu (Mimosa pudica) bitkisine dokunulduğunda yapraklarının hızla kapanması olayı, aşağıdaki bitki hareketlerinden hangisine örnektir?
A) HaptotropizmaB) Sismonasti
C) Termonasti
Kurak topraklarda yaşayan bitkilerin köklerinin, suyun bulunduğu bölgelere doğru uzaması hareketi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Pozitif hidrotropizmaB) Negatif hidrotropizma
C) Pozitif kemotropizma
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6618-11-sinif-bitki-hormonlari-test-coz-edhy