Sözcükler Arasındaki Anlam İlişkileri
TYT Türkçe sınavında her yıl doğrudan veya dolaylı olarak karşımıza çıkan Sözcükler Arasındaki Anlam İlişkileri konusu, sözcük dağarcığımızı ve okuma-anlama becerimizi ölçen en temel konulardan biridir. Bu konuda başarılı olmak için sözcüklerin cümle içindeki kazandığı anlamlara dikkat etmeliyiz.
\(1\). Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler
Yazılışları ve okunuşları farklı, anlamları aynı olan sözcüklerdir. Genellikle biri Türkçe, diğeri yabancı kökenlidir.
- Örnek: Siyah - Kara, Cevap - Yanıt, Muallim - Öğretmen, Kıymet - Değer.
💡 Önemli Uyarı: Bazı durumlarda eş anlamlı gibi görünen sözcükler birbirinin yerini tutmayabilir. Cümledeki bağlam her şeydir!
\(2\). Yakın Anlamlı Sözcükler
Yazılışları ve okunuşları farklı olan, anlamca birbirine çok yakın görünmesine rağmen aralarında ufak anlam nüansları bulunan sözcüklerdir. Tam olarak birbirinin yerini tutamazlar.
- Örnek: İstemek - Dilemek, Basmak - Çiğnemek, Doğru - Dürüst, Tutmak - Yakalamak.
\(3\). Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler
Anlam yönünden birbirinin tam tersi olan, çelişen kavramları karşılayan sözcüklerdir.
- Örnek: İyi - Kötü, Güzel - Çirkin, Alçak - Yüksek, Taze - Bayat.
📌 Dikkat: Bir sözcüğün olumsuzu, o sözcüğün zıt anlamlısı değildir! Örneğin; "gelmek" sözcüğünün zıttı "gelmemek" değil, "gitmek" sözcüğüdür.
\(4\). Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler
Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları tamamen farklı olan sözcüklerdir.
- Örnek: "Gül" (çiçek ismi) ile "Gül-" (gülmek eylemi); "Yüz" (sayı olan \(100\), çehre, yüzmek eylemi).
\(5\). Nicel ve Nitel Anlamlı Sözcükler
Nicel Anlam: Kavramların sayılabilen, ölçülebilen, artıp azalabilen özelliklerini gösteren sözcüklerdir.
Nitel Anlam: Kavramların nasıl olduğunu, niteliğini gösteren; ölçülemeyen özelliklerini belirten sözcüklerdir.
| Özellik | Nicel Anlam (Ölçülebilir) | Nitel Anlam (Ölçülemez) |
|---|---|---|
| Örnek \(1\) | Bu bina çok yüksek. | Onun yüksek idealleri vardı. |
| Örnek \(2\) | Ağır bir çuval taşıdı. | Bize çok ağır sözler söyledi. |
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru \(1\)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcükler arasında zıt anlamlılık ilişkisi vardır?
A) Bu işin kolayını bulmak için çok uğraştı ama zor yollardan gitmeyi seçti.
B) Sınavda başarılı olmak için gece gündüz demeden çalışıyordu.
C) Kirli çamaşırları makineye atarken temiz olanları dolaba yerleştirdi.
D) Soruları hızlıca çözüp yavaş adımlarla sınıftan çıktı.
Çözüm: C seçeneğinde yer alan "kirli" ve "temiz" sözcükleri birbirinin tam anlamıyla karşıtıdır. Dolayısıyla aralarında zıt anlamlılık ilişkisi vardır. Doğru cevap C şıkkıdır.
Soru \(2\)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "soğuk" sözcüğü nicel anlamda kullanılmıştır?
A) Bize karşı oldukça soğuk bir tavır sergiledi.
B) Dışarıda soğuk bir hava vardı, herkes montlarını giymişti.
C) Sınıfa yeni gelen öğrenci çok soğuk biriydi.
D) Bu soğuk şakalarla kimseyi eğlendiremezsin.
Çözüm: "Soğuk" sözcüğü derecelendirilebilen, termometre ile ölçülebilen fiziksel bir durumu (havanın ısısını) ifade ettiğinde nicel anlam kazanır. B seçeneğindeki "soğuk hava" ifadesi ölçülebilir bir durumu bildirdiği için niceldir. Diğer seçeneklerde ise mecazlaşarak nitel anlam kazanmıştır. Doğru cevap B şıkkıdır.
Aralarında tam bir anlam eşitliği olmasa da anlamca birbirine çok yakın olan, birbirinin yerini belli ölçüde tutabilen sözcüklere "yakın anlamlı sözcükler" denir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde yakın anlamlı sözcükler bir arada kullanılmıştır?
B) Gece gündüz demeden çalışarak nihayet hedeflediği üniversiteyi kazandı.
C) Bu konuda doğru dürüst bir açıklama yapmaktan ısrarla kaçınıyorlar.
D) Onunla er geç bir gün bir yerde karşı karşıya geleceğimizi biliyordum.
Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları ise tamamen farklı olan sözcüklere "sesteş (eş sesli) sözcükler" denir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde sesteşlik özelliği gösteren bir sözcük kullanılmamıştır?
B) Çay kenarında oturup kuşların cıvıltısını dinlemek ona huzur veriyordu.
C) Kitaptaki Türkçe sorularını dikkatlice çözmek için sessiz bir odaya geçti.
D) Bahçe kapısının önündeki kuru yaprakları süpürmek oldukça uzun sürdü.
Sözcükler anlam kapsamlarına göre genelden özele ya da özelden genele doğru sıralanabilir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "özelden genele" bir anlatım sırası izlenmiştir?
B) Roman, diğer edebî türlere göre her zaman daha çok ilgimi çekmiştir.
C) Bahçedeki ağaçların arasında çam ağacı yeşilliğiyle hemen dikkat çekiyordu.
D) En sevdiğim meyve olan elmayı kış aylarında masamdan eksik etmem.
Soyut anlamlı bir sözcüğün, anlam genişlemesi yoluyla somut bir anlam kazanmasına veya somut bir nesneymiş gibi anlatılmasına "somutlama" denir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu açıklamaya uygun bir kullanım vardır?
B) Sıcak bir gülümsemeyle bizi kapıda karşılayıp içeriye davet etti.
C) Karşılaştığı her sorunu çözmek için mutlaka mantıklı yollar arardı.
D) Onun ne kadar yürekli bir insan olduğunu mahalledeki herkes çok iyi bilir.
Ölçülebilen, sayılabilen, azalıp çoğalabilen özellikleri gösteren sözcüklere "nicel anlamlı"; ölçülemeyen, sayılamayan, bir şeyin nasıl olduğunu (niteliğini) belirten sözcüklere ise "nitel anlamlı" sözcükler denir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili (kalın yazılmış) sözcük "nicel" anlamda kullanılmıştır?
B) Bu okulda her zaman yüksek idealleri olan başarılı gençler yetiştiriliyor.
C) Masanın üzerindeki kalın kitabı eline alıp merakla okumaya başladı.
D) Yeni gelen çalışma arkadaşımıza karşı oldukça soğuk tavırlar sergiledi.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde genelden özele bir anlatım sırası izlenmiştir?
A) Papatya, bahar aylarında kırları süsleyen en güzel çiçeklerdendir.B) Edebiyatımızın en önemli türlerinden biri olan roman, insanı derinden etkiler.
C) Kitap okumak, zihni dinlendiren ve insanı geliştiren faydalı bir eylemdir.
D) Ankara, tarihi ve kültürel zenginlikleriyle ülkemizin başkentidir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sesteş (eş sesli) bir sözcük kullanılmamıştır?
A) Bahçedeki yaş odunları yakmak için epey uğraştı.B) Bu yaz tatilinde Muğla'nın şirin bir köyüne gideceğiz.
C) Çay kenarında oturup kuşların sesini dinlemek huzur veriyordu.
D) Sınavdaki soruların oldukça kolay olduğunu söyledi.
"Sıcak" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde nitel (soyut/mecaz) anlamda kullanılmıştır?
A) Sobanın yanındaki sıcak çay bardağını eline aldı.B) Bizi kapıda oldukça sıcak ve samimi bir gülümsemeyle karşıladı.
C) Bu yaz Akdeniz Bölgesi'nde sıcaklık rekorları kırıldı.
D) Termometre sıcak havayı otuz beş derece olarak gösteriyordu.
"Basmak" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde "örtmek, kaplamak" anlamında kullanılmıştır?
A) Sabahın erken saatlerinde şehri yoğun bir sis basmıştı.B) Gazetedeki haberleri dikkatlice okuyup düğmeye bastı.
C) Merdivenleri ikişer ikişer basarak yukarı çıktı.
D) Polis, kaçakçıların kaldığı depoyu dün gece bastı.
Yazar, eserlerinde toplumsal sorunları tarafsız bir gözle ele almıştır.
Bu cümledeki "tarafsız" sözcüğünün yerine aşağıdakilerden hangisi getirilirse cümlenin anlamında bir değişme olmaz?
B) nesnel
C) tutarlı
D) yalın
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6636-tyt-sozcukler-arasindaki-anlam-iliskisi-test-coz-ain0