🌱 \(11\). Sınıf Biyoloji: Bitkisel Hormonlar ve Bitkilerde Tepki
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu çalışma notunda, bitkilerin çevrelerine nasıl tepki verdiğini ve bu süreçleri yöneten kimyasal habercileri (hormonları) inceleyeceğiz. Sınavda karşınıza çıkabilecek en kritik noktaları sizler için derledik. Başarılar dileriz! 🚀
📌 \(1\). Bitkisel Hormonlar (Fitohormonlar)
Bitkilerde büyüme, gelişme, yönelim ve üreme gibi hayati olayları düzenleyen organik maddelere hormon denir. Bitkisel hormonlar etki şekillerine göre \(2\) ana gruba ayrılır:
Gelişimi Uyaranlar (Pozitif Etkililer): Oksin, Giberellin, Sitokinin
Gelişimi Engelleyenler (Negatif Etkililer): Absisik Asit (ABA), Etilen
| Hormon Adı | Temel Görevi | Sentezlendiği Yer |
|---|---|---|
| Oksin | Hücre bölünmesi ve uzamasını uyarır. Fototropizmayı sağlar. | Büyüme noktaları (meristem), genç yapraklar |
| Giberellin | Gövde uzaması, tohumun çimlenmesini (\(1\) numaralı tetikleyici) uyarır. | Kökler, genç yapraklar, embriyo |
| Sitokinin | Hücre bölünmesini uyarır, yaşlanmayı geciktirir. | Kök uçları |
| Etilen | Meyve olgunlaşmasını sağlar, gaz halindedir. | Olgunlaşan meyveler, yaşlı dokular |
| Absisik Asit (ABA) | Tohum dormansisini (uyku hali) korur, stomaları kapatır. | Kuru ve stres altındaki dokular |
📌 \(2\). Bitkilerde Hareket ve Tepki Mekanizmaları
Bitkiler yer değiştiremezler ancak çevresel uyarılara karşı \(2\) tip hareketle tepki verirler:
Tropizma (Yönelim) Hareketleri
- Uyarının yönüne bağlı olarak gerçekleşen yönelim hareketleridir.
- Uyarana doğru yönelim pozitif (\(+\)), uyarandan kaçma ise negatif (\(-\)) tropizma olarak adlandırılır.
- Fototropizma: Işığa yönelimdir. Oksin hormonunun asimetrik dağılımı sonucu oluşur. Işık alan tarafta oksin az, karanlık tarafta çok birikir. Bu durum karanlık tarafın daha hızlı büyümesine ve bitkinin ışığa doğru bükülmesine neden olur.
- Geotropizma (Gravitropizma): Yer çekimine karşı gösterilen tepkidir. Kök pozitif (\(+\)) geotropizma, gövde ise negatif (\(-\)) geotropizma gösterir.
Nasti (Irganım) Hareketleri
- Uyarının yönüne bağlı olmayan, turgor basıncı değişimleriyle ani gerçekleşen hareketlerdir.
- Fotonasti: Işık etkisiyle açılıp kapanma (Örn: Akşam sefası çiçeğinin gece açması).
- Sismonasti: Dokunma veya sarsıntı ile gerçekleşen hareket (Örn: Küstüm otuna dokunulduğunda yapraklarını kapatması).
- Termonasti: Sıcaklık değişimiyle gerçekleşen hareket (Örn: Lale çiçeklerinin \(15\) - \(20\) derece sıcaklıkta açması).
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru \(1\): Bir bitkinin tohumunun çimlenebilmesi için ortamda su bulunması gerekir. Tohumun uyku halinden (dormansi) çıkıp çimlenmeye başlamasında aktif rol oynayan hormon ile dormansiyi koruyan hormon hangileridir?
Çözüm \(1\): Tohumun uyku halini (dormansi) koruyan hormon Absisik Asit (ABA) iken, tohumun çimlenmesini başlatan ve dormansiyi kıran hormon Giberellin'dir. Dolayısıyla bu iki hormon birbirine zıt (antagonist) çalışır.
Soru \(2\): Tek yönlü ışık alan bir yulaf koleoptilinin ışığa yönelmesini sağlayan temel mekanizmayı açıklayınız. Eğer koleoptilin ucu kesilirse ne olur?
Çözüm \(2\): Tek yönlü ışık alan koleoptilde, büyüme hormonu olan oksin ışığın gelmediği karanlık tarafa doğru göç eder. Karanlık taraftaki oksin derişimi, ışık alan tarafa göre daha yüksek olur. Bu durum karanlık taraftaki hücrelerin daha fazla boyca uzamasına yol açar ve bitki ışığa doğru yönelir (pozitif fototropizma). Eğer koleoptilin ucu kesilirse, oksin sentezlenemeyeceği için büyüme ve yönelim durur (\(0\) büyüme gerçekleşir).
Bitkilerde gerçekleşen hareketlerle ilgili olarak, uyarının yönüne bağlı olan ve oksin hormonunun asimetrik dağılımı sonucu ortaya çıkan yönelim hareketlerine ne ad verilir?
A) NastiB) Tropizma
C) Turgor
Tek yönlü ışık alan bir yulaf koleoptilinde, oksin hormonu ışık alan taraftan ışık almayan (gölge) tarafa doğru taşınır. Bu durumla ilgili olarak gölge taraftaki hücrelerde nasıl bir değişim gözlenir?
A) Hücre bölünmesi durur.B) Hücre uzaması hızlanır.
C) Hücreler turgor basıncı kaybederek büzülür.
Küstüm otu (Mimosa pudica) bitkisine dokunulduğunda yapraklarının hızla kapanması, aşağıdaki mekanizmalardan hangisiyle gerçekleşir?
A) Oksin hormonunun asimetrik büyüme yapmasıylaB) Hücrelerdeki turgor basıncının hızlı değişimiyle
C) Yer çekimi kuvvetinin etkisiyle
Nemli toprakta yatay olarak yatırılan bir bitki tohumunun çimlenmesi sürecinde, kökün yer çekimine doğru (aşağıya), gövdenin ise yer çekiminin tersi yönüne (yukarıya) doğru yönelmesi sırasıyla hangi hareketlere örnektir?
A) Pozitif geotropizma - Negatif geotropizmaB) Negatif geotropizma - Pozitif geotropizma
C) Pozitif fototropizma - Negatif hidrotropizma
Karahindiba çiçeklerinin ışıkta açılıp karanlıkta kapanması veya lale çiçeklerinin sıcaklık artışında açılıp soğukta kapanması gibi hareketler hangi hareket grubuna girer?
A) Tropizma hareketleriB) Taksis hareketleri
C) Nasti hareketleri
Tohumun uyku halinin (dormansi) devam etmesini sağlayan ve kuraklık stresinde stomaların kapanmasına yol açan bitkisel hormon ile tohumun çimlenmesini uyararak dormansiyi kıran bitkisel hormon sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?
A) Absisik asit - GiberellinB) Oksin - Etilen
C) Sitokinin - Absisik asit
Bitkilerde meyvenin olgunlaşmasını sağlayan, yaprak dökümünü uyaran ve gaz halinde salgılanan bitkisel hormon aşağıdakilerden hangisidir?
A) OksinB) Sitokinin
C) Etilen
Bitkilerde gövde ucunda sentezlenen ve boyuna büyümeyi (hücre uzamasını) uyarırken yan dalların gelişimini engelleyen (apikal dominansi) hormon aşağıdakilerden hangisidir?
A) OksinB) Sitokinin
C) Giberellin
Bitkilerde hücre bölünmesini (sitokinezi) uyaran, köklerde sentezlenerek gövdeye taşınan ve yaprakların yaşlanmasını geciktiren bitkisel hormon aşağıdakilerden hangisidir?
A) Absisik asitB) Sitokinin
C) Etilen
Cüce bitkilere dışarıdan uygulandığında gövde uzamasını uyararak bitkinin normal boya ulaşmasını sağlayan bitkisel hormon aşağıdakilerden hangisidir?
A) GiberellinB) Etilen
C) Absisik asit
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6643-11-sinif-bitkilerde-tepki-test-coz-6j8u