📌 TYT Kimya Sınav Çalışma Notları
Bu çalışma notu, TYT Kimya sınavında yüksek başarı elde etmeniz için Kimya Hayattır, Atom Teorileri ve Atomun Yapısı ile Atom Orbitalleri ve Elektron Dizilimi konularını kapsamlı bir şekilde özetlemektedir. Sınavda karşınıza çıkabilecek kritik bilgileri ve formülleri dikkatle inceleyiniz.
\(1\). Kimya Hayattır
Kimya, günlük hayatımızın her alanında yer alır. Bu ünitede özellikle temizlik maddeleri, polimerler ve çevre kimyası konularına dikkat edilmelidir:
- Sabun ve Deterjan: Sabunlar bitkisel veya hayvansal yağlardan elde edilen doğal temizleyicilerdir. Deterjanlar ise petrol türevidir. Her ikisi de polar (baş) ve apolar (kuyruk) kısımlardan oluşur. Kuyruk kısmı kiri, baş kısmı suyu tutar.
- Polimerler: Çok sayıda küçük molekülün (monomer) birleşerek oluşturduğu dev moleküllerdir. Örneğin; Teflon, PVC, PET, polistiren günlük hayatta sıkça kullanılır.
- Çevre Kimyası: Hava kirleticiler (\(\text{CO}_2\), \(\text{NO}_x\), \(\text{SO}_x\)), sera etkisi, asit yağmurları ve ozon tabakasının incelmesi bu bölümün temel konularıdır.
\(2\). Atom Teorileri ve Atomun Yapısı
Atomun tarihsel gelişimi ve yapısını anlamak, kimyanın temelini oluşturur. Tarihsel süreçteki atom modelleri şunlardır:
- Dalton Atom Modeli: Atom içi dolu, bölünemeyen berk kürelerdir.
- Thomson Atom Modeli: Atomu artı yüklü bir küreye, elektronları ise bu küre içine homojen dağılmış eksi yüklü taneciklere benzetmiştir (Üzümlü Kek Modeli).
- Rutherford Atom Modeli: Alfa saçılması deneyi ile atomun çekirdekli yapısını keşfetmiştir. Atom hacminin büyük kısmı boşluktur.
- Bohr Atom Modeli: Elektronlar, çekirdeğin etrafında belirli enerji düzeylerine sahip yörüngelerde (\(n = 1, 2, 3, 4...\)) bulunur.
💡 Önemli Formüller:
Kütle Numarası (\(A\)) \(=\) Proton Sayısı (\(p\)) + Nötron Sayısı (\(n\)) → \(A = p + n\)
İyon Yükü (\(q\)) + Elektron Sayısı (\(e\)) \(=\) Proton Sayısı (\(p\)) → \(q + e = p\)
\(3\). Atom Orbitalleri ve Elektron Dizilimi
Modern Atom Teorisi'ne göre, elektronların bulunma olasılığının en yüksek olduğu bölgelere orbital denir. Orbitallerin enerjileri ve elektron kapasiteleri şu şekildedir:
- \(s\) orbitali: Her enerji düzeyinde bulunur. En fazla \(2\) elektron alabilir.
- \(p\) orbitali: İkinci enerji düzeyinden itibaren başlar. En fazla \(6\) elektron alabilir.
- \(d\) orbitali: Üçüncü enerji düzeyinden itibaren başlar. En fazla \(10\) elektron alabilir.
- \(f\) orbitali: Dördüncü enerji düzeyinden itibaren başlar. En fazla \(14\) elektron alabilir.
Elektronların orbitallere diziliminde şu kurallar geçerlidir:
- Aufbau Kuralı: Elektronlar orbitallere en düşük enerjili düzeyden başlayarak yerleşir: \(1s, 2s, 2p, 3s, 3p, 4s, 3d...\)
- Pauli İlkesi: Bir orbitale zıt spinli en fazla \(2\) elektron yerleşebilir.
- Hund Kuralı: Eş enerjili orbitallere elektronlar önce tek tek ve paralel spinli olarak yerleşir, ardından çiftlenir.
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru \(1\): Nötr bir \(_{15}\text{P}\) atomunun temel hal elektron dizilimini yazarak en yüksek enerjili orbitalindeki elektron sayısını belirtiniz.
Çözüm \(1\): \(_{15}\text{P}\) atomunun \(15\) protonu ve nötr olduğu için \(15\) elektronu vardır. Aufbau kuralına göre elektron dizilimi:
\(1s^{2} 2s^{2} 2p^{6} 3s^{2} 3p^{3}\) şeklindedir.
En yüksek enerjili orbitali \(3p\) orbitalidir ve bu orbitalde \(3\) elektron bulunmaktadır.
Soru \(2\): Bir \(X^{2+}\) iyonunun elektron sayısı \(18\), nötron sayısı ise \(20\) olduğuna göre bu atomun kütle numarası (\(A\)) kaçtır?
Çözüm \(2\): İyon yükü formülünü kullanarak proton sayısını bulalım:
\(q + e = p\) → \(+2 + 18 = p\) ise proton sayısı \(p = 20\) olur.
Kütle numarası formülünü uygulayalım:
\(A = p + n\) → \(A = 20 + 20 = 40\) bulunur. Atomun kütle numarası \(40\) 'tır.
Ev temizliğinde kullanılan çamaşır suyu (\( \text{NaClO} \)) ve tuz ruhu (\( \text{HCl} \)) karışımından açığa çıkan zehirli gaz aşağıdakilerden hangisidir?
A) \( \text{CO}_2 \)B) \( \text{Cl}_2 \)
C) \( \text{NH}_3 \)
D) \( \text{O}_2 \)
Rutherford altın levha deneyinde, pozitif yüklü alfa taneciklerinin büyük bir kısmının levhadan hiçbir sapmaya uğramadan doğrudan geçtiğini gözlemlemiştir.
Bu gözlem, Rutherford atom modelindeki hangi temel çıkarımın yapılmasına doğrudan olanak sağlamıştır?
B) Elektronlar çekirdek etrafında belirli dairesel yörüngelerde dolanır.
C) Pozitif ve negatif yükler atomda homojen olarak dağılmıştır.
D) Çekirdekte protonlar ile birlikte yüksüz nötronlar da bulunur.
Tek atomlu bir iyon olan \( \text{X}^{3+} \) iyonunun elektron sayısı \( 10 \), nötron sayısı ise \( 14 \) 'tür.
Buna göre, bu nötr \( \text{X} \) atomunun kütle numarası kaçtır?
B) \( 27 \)
C) \( 13 \)
D) \( 14 \)
Temel haldeki \( _{15}\text{P} \) (Fosfor) atomunun elektron dizilimi yazıldığında, yarı dolu orbital sayısı kaç olur?
A) \( 1 \)B) \( 2 \)
C) \( 3 \)
D) \( 5 \)
Baş kuantum sayısı \( n = 3 \) ve açısal momentum kuantum sayısı \( \ell = 2 \) olan bir orbital türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) \( 3s \)B) \( 3p \)
C) \( 3d \)
D) \( 4d \)
Günlük hayatta sıkça karşılaştığımız bazı kimyasal bileşiklerin formülleri ve yaygın adları aşağıda verilmiştir.
I. \( \text{HNO}_3 \) : Kezzap
II. \( \text{CaCO}_3 \) : Kireç taşı
III. \( \text{NaOH} \) : Tuz ruhu
Buna göre, verilen eşleştirmelerden hangileri doğrudur?
B) I ve II
C) II ve III
D) I, II ve III
Rutherford, ince bir altın levha üzerine pozitif yüklü alfa (\( α \)) tanecikleri göndererek yaptığı saçılma deneyi sonucunda yeni bir atom modeli ortaya koymuştur.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Rutherford atom modelinin varsayımlarından biri değildir?
B) Atomun büyük bir kısmı boşluktan ibarettir.
C) Elektronlar, çekirdek çevresinde belirli enerji düzeylerine (yörüngelere) sahip dairesel yollarda hareket ederler.
D) Çekirdekteki pozitif yük miktarı, bir elementin tüm atomları için aynıdır.
\( \text{X}^{3+} \) iyonunun elektron sayısı 10'dur. Bu iyonun nötron sayısı, proton sayısından 3 fazladır.
Buna göre, X elementinin kütle numarası kaçtır?
B) 26
C) 29
D) 32
Proton sayıları farklı, nötron sayıları aynı olan taneciklere "izoton tanecikler" denir.
Buna göre, aşağıda verilen tanecik çiftlerinden hangisi birbirinin izotonudur?
B) \( ^{14}_{6}\text{C} \) ve \( ^{14}_{7}\text{N} \)
C) \( ^{23}_{11}\text{Na} \) ve \( ^{24}_{12}\text{Mg} \)
D) \( ^{1}_{1}\text{H} \) ve \( ^{2}_{1}\text{H} \)
Temel haldeki \( _{15}\text{P} \) (Fosfor) atomunun elektron dizilimi yazıldığında, bu atomla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlış olur?
A) En yüksek enerjili orbitalinin baş kuantum sayısı (\( n \)) \( 3 \) 'tür.B) Tam dolu orbital sayısı \( 6 \) 'dır.
C) Küresel simetri özelliği göstermez.
D) s orbitallerinde toplam \( 6 \) elektron bulunur.
Rutherford, ince bir altın levha üzerine pozitif yüklü alfa (\( α \)) tanecikleri göndererek yaptığı saçılma deneyinde bazı sonuçlara ulaşmıştır.
Buna göre;
I. Atomda pozitif yükün tamamı çekirdek denilen çok küçük bir hacimde toplanmıştır.
II. Elektronlar çekirdeğin etrafında belirli dairesel yörüngelerde hareket eder.
III. Atomun büyük bir kısmı boşluktur.
ifadelerinden hangileri Rutherford atom modelinin ortaya koyduğu doğrudan sonuçlardandır?
B) Yalnız II
C) I ve III
D) II ve III
\( \text{X}^{3-} \) iyonunun elektron sayısı 18, nötron sayısı ise proton sayısından 1 fazladır.
Buna göre, nötr X atomunun kütle numarası kaçtır?
B) \( 31 \)
C) \( 32 \)
D) \( 33 \)
Temel haldeki \( _{15}\text{P} \) atomunun elektron dizilimi ve orbital şeması ile ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Elektron dizilimi \( 3p^3 \) ile sonlanır.B) En yüksek baş kuantum sayısı \( 3 \) 'tür.
C) Küresel simetri özelliği göstermez.
D) Tam dolu orbital sayısı \( 6 \) 'dır.
Günlük hayatta sıkça karşılaştığımız sert sular ve özellikleri ile ilgili;
I. Yapısında bol miktarda \( \text{Ca}^{2+} \) ve \( \text{Mg}^{2+} \) iyonları bulundururlar.
II. Sabunun köpürmesini zorlaştırarak sabun tüketimini artırırlar.
III. Isıtıcı kaplarda kireç tortusu oluşturarak enerji verimliliğini düşürürler.
yargılarından hangileri doğrudur?
B) I ve II
C) II ve III
D) I, II ve III
Elektron sayıları ve elektron dizilimleri aynı olan taneciklere "izoelektronik tanecikler" denir.
Buna göre, aşağıda verilen tanecik çiftlerinden hangisi izoelektronik değildir?
B) \( _{20}\text{Ca}^{2+} \) ve \( _{18}\text{Ar} \)
C) \( _{21}\text{Sc}^+ \) ve \( _{20}\text{Ca} \)
D) \( _{17}\text{Cl}^- \) ve \( _{16}\text{S}^{2-} \)
Rutherford altın levha deneyi ile pozitif yüklerin atomun merkezinde çok küçük bir hacimde toplandığını kanıtlamıştır.
Buna göre, Rutherford atom modeli ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
B) Pozitif yüklerin tümü çekirdek denilen küçük bir bölgede toplanmıştır.
C) Çekirdekteki pozitif yük miktarı bir elementin tüm atomlarında aynıdır.
D) Elektronlar çekirdek etrafında belirli dairesel yörüngelerde bulunurlar.
Nötr sodyum atomunun sembolü aşağıda verilmiştir:
\[ _{11}^{23} \(\text{Na}\) \]
Buna göre, bu atom ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
B) Nötron sayısı \( 12 \) 'dir.
C) Elektron sayısı \( 12 \) 'dir.
D) Kütle numarası \( 23 \) 'tür.
Nötr haldeki X element atomunun katman elektron dizilimi \( 2 - 8 - 8 - 2 \) şeklindedir.
Buna göre, X elementi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
B) Değerlik elektron sayısı \( 2 \) 'dir.
C) Bir toprak alkali metaldir.
D) Periyodik sistemin 2A grubunda bulunan bir ametaldir.
Suyun canlılar ve çevre için önemi büyüktür.
Suyun sertliği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
B) Sert sular sabunun köpürmesini zorlaştırır ve sabun sarfiyatını artırır.
C) Sert sular tesisat borularında ve çaydanlıklarda kireçlenmeye neden olmaz.
D) Sert suların içimi genellikle lezzetsiz ve serttir.
Modern Atom Teorisi ve Bohr Atom Teorisi karşılaştırıldığında orbitaller ve yörüngeler hakkında bazı farklar ortaya çıkar.
Buna göre, orbital kavramı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
B) Elektronun bulunma olasılığının yüksek olduğu üç boyutlu bölgelerdir.
C) Sadece belirli enerji seviyelerinde bulunan tek bir şekle sahip bölgelerdir.
D) Bohr atom modelinde tanımlanan temel kavramlardan biridir.
Kütle numarası \( 31 \), nötron sayısı \( 16 \) olan \( \text{X}^{3-} \) iyonu ile ilgili;
I. Proton sayısı \( 15 \) 'tir.
II. Elektron sayısı \( 18 \) 'dir.
III. Çekirdek yükü \( -3 \) 'tür.
yargılarından hangileri doğrudur?
B) Yalnız II
C) I ve II
D) I, II ve III
Rutherford, gerçekleştirdiği "Altın Levha Deneyi" ile aşağıdakilerden hangisine ulaşmıştır?
A) Atomun içinde artı ve eksi yüklerin homojen olarak dağıldığınaB) Elektronların çekirdek etrafındaki belirli dairesel yörüngelerde bulunduğuna
C) Atomun yapısındaki pozitif yüklerin çok küçük bir hacimde toplandığına
D) Atomların bölünemez içi dolu küreler olduğuna
Aşağıdaki maddelerden hangisi çevreye ve insan sağlığına zararlı olan ağır metallerden biridir?
A) \( \text{Na} \)B) \( \text{Ca} \)
C) \( \text{Pb} \)
D) \( \text{Mg} \)
Nötr \( _{15}\text{P} \) atomunun katman elektron dizilimi ve periyodik sistemdeki yeri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) \( 2 - 8 - 5 \) / \( 3. \) periyot, \( 5\text{A} \) grubuB) \( 2 - 8 - 5 \) / \( 5. \) periyot, \( 3\text{A} \) grubu
C) \( 2 - 8 - 3 - 2 \) / \( 4. \) periyot, \( 2\text{A} \) grubu
D) \( 2 - 8 - 4 - 1 \) / \( 3. \) periyot, \( 4\text{A} \) grubu
Aşağıda verilen tanecik çiftlerinden hangisi birbirinin izotonudur?
A) \( _{11}^{23}\text{Na} \) ve \( _{12}^{24}\text{Mg} \)B) \( _{17}^{35}\text{Cl} \) ve \( _{17}^{37}\text{Cl} \)
C) \( _{19}^{40}\text{K} \) ve \( _{20}^{40}\text{Ca} \)
D) \( _{11}^{23}\text{Na}^{+} \) ve \( _{10}^{20}\text{Ne} \)
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6645-tyt-kimya-hayattir-atom-teorileri-ve-atomun-yapisi-atom-orbitalleri-ve-elektron-dizilim-test-coz-19yr