🚀 LGS Türkçe: Sözcükte Anlam Özellikleri
Sevgili öğrenciler, LGS sınavında her yıl mutlaka karşımıza çıkan Türkçe konularının başında Sözcükte Anlam gelmektedir. Sözcüklerin anlam özelliklerini iyi kavramak, okuduğumuızı anlama becerimizi artıracaktır. Sözcükler anlam bakımından temel olarak \(3\) ana gruba ayrılır:
📍 \(1\). Gerçek Anlam (Temel Anlam)
Bir sözcüğün akla gelen ilk ve en genel anlamına gerçek anlam denir. Sözlükteki \(1\). anlamdır.
- Örnek: Soğuk havada dışarı çıkınca hastalandı. (Buradaki "soğuk" sözcüğü ısısı düşük anlamında kullanılmıştır.)
- Örnek: Ağzındaki dişlerden \(2\) tanesi çürümüştü. ("Ağız" ve "diş" sözcükleri akla gelen ilk anlamlarıyla kullanılmıştır.)
💡 \(2\). Mecaz Anlam
Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlama mecaz anlam denir. Genellikle soyut bir anlam taşır.
- Örnek: Bize çok soğuk davrandı. (Buradaki "soğuk" sözcüğü samimiyetsiz, mesafeli anlamındadır.)
- Örnek: Bu sınavı kazanamazsa yandı. (Buradaki "yandı" sözcüğü zor duruma düşmek anlamındadır.)
✅ \(3\). Terim Anlam
Bir sözcüğün bilim, sanat, spor ya da meslek alanına ait özel bir kavramı karşılamasına terim anlam denir.
Aşağıdaki tabloda farklı alanlara ait terim anlamlı sözcük örneklerini inceleyebilirsiniz:
| Alan | Terim Sözcükler |
|---|---|
| Matematik | Doğru, Açı, Kare, Üçgen |
| Türkçe | Kök, Sıfat, Kafiye, Zamir |
| Tiyatro / Sanat | Sahne, Perde, Dekor, Suflör |
⚠️ ÖNEMLİ UYARI: Bir sözcüğün terim anlamlı olup olmadığı kullanıldığı cümleye göre değişir. Örneğin; "Bugün derste doğru konusunu işledik." cümlesinde "doğru" terim anlamlıyken, "Her zaman doğru konuşmalısın." cümlesinde gerçek anlamlıdır.
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru \(1\): Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "perde" sözcüğü terim anlamıyla kullanılmıştır?
A) Annem salonun perdelerini yıkadı.
B) Tiyatro oyununun \(2\). perdesini kaçırdık.
C) Sır perdesi henüz aralanmadı.
D) Gözlerine perde inmiş gibi davranıyor.
Çözüm \(1\): Doğru cevap B seçeneğidir. "Perde" sözcüğü B şıkkında tiyatro sanatına ait bir bölümü ifade ettiği için terim anlamda kullanılmıştır. A şıkkında gerçek, C ve D şıklarında ise mecaz anlamdadır.
Soru \(2\): Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "boş" sözcüğü mecaz anlamda kullanılmıştır?
A) Boş bardakları mutfağa götürdü.
B) Boş kutunun içine kalemlerini koydu.
C) Bize yine boş vaatlerde bulundu.
D) Otobüsteki boş koltuklardan birine oturdu.
Çözüm \(2\): Doğru cevap C seçeneğidir. "Boş" sözcüğü C şıkkında "gerçekleşme ihtimali olmayan, anlamsız" anlamında kullanılarak gerçek anlamından tamamen uzaklaşmış ve mecaz anlam kazanmıştır. Diğer şıklarda ise "içinde bir şey bulunmayan" anlamıyla gerçek anlamdadır.
"Soğuk" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde gerçek anlamıyla kullanılmıştır?
A) Bize karşı son zamanlarda çok soğuk davrandı.B) Soğuk havada dışarı çıkarken kalın giyinmelisin.
C) Sınıftaki soğuk espri herkesi bir anda susturdu.
D) İki ülke arasında yıllarca soğuk rüzgarlar esti.
"Yanmak" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde gerçek anlamıyla kullanılmıştır?
A) Ödevimi zamanında teslim edemezsem yandım.B) Sobadaki kuru odunlar çıtır çıtır yanıyordu.
C) Geç kalıp biletlerimiz yanınca konsere gidemedik.
D) Genç yaşında büyük bir aşk acısıyla yandı.
"Ağır" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde gerçek anlamıyla kullanılmıştır?
A) Masanın üzerindeki ağır kutuyu tek başına taşıyamadı.B) Misafirlere ikram etmek için çok ağır bir parfüm seçmişti.
C) Sorumsuz davranışları yüzünden müdürden ağır bir uyarı aldı.
D) Toplantı salonunda oldukça ağır ve sıkıcı bir hava vardı.
"Kör" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde gerçek anlamıyla kullanılmıştır?
A) Kör bıçakla ekmeği düzgünce kesmeye çalışıyordu.B) Çevresindeki haksızlıklara karşı kör ve sağır kalmayı seçti.
C) Geçirdiği kaza sonucunda sol gözü tamamen kör olmuştu.
D) Sokağın sonundaki kör çıkmaza girince geri dönmek zorunda kaldık.
"Tatlı" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde gerçek anlamıyla kullanılmıştır?
A) Tatlı diliyle kısa sürede herkesin sevgisini kazandı.B) Bebek o kadar tatlı uyuyordu ki onu uyandırmaya kıyamadık.
C) Pazardan aldığımız tatlı elmalar çok lezzetliydi.
D) İki eski dost arasında tatlı bir rekabet başlamıştı.
"Mecaz anlam, bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır."
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük mecaz anlamıyla kullanılmıştır?
B) Boş kutuları çöpe atmak için kenara ayırdı.
C) Bize karşı oldukça soğuk davrandı.
D) Keskin bıçakla ekmekleri dilimledi.
"Pişmek" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecaz anlamıyla kullanılmıştır?
A) Yemek ocakta yavaş yavaş pişiyor.B) Çorba pişerken sürekli karıştırmak gerekir.
C) Bu işte iyice pişmeden kendi işini kurmamalısın.
D) Fırındaki börekler henüz pişmedi.
"Parlamak" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecaz anlamıyla kullanılmıştır?
A) Güneş ışığı pencereden içeri parlıyordu.B) Temizlenen ayakkabılar pırıl pırıl parladı.
C) Söylediğim sözlere birden parladı ve odayı terk etti.
D) Gökyüzündeki yıldızlar gece boyunca parladı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecaz anlamlı bir sözcük kullanılmamıştır?
A) Onun bu ince davranışı hepimizi çok duygulandırdı.B) Sınavı kazanamayınca hayalleri suya düştü.
C) Son günlerde üzerinde büyük bir durgunluk var.
D) Sabah erkenden kalkıp bahçedeki çiçekleri suladı.
"Tatlı" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde "hoşa giden, sevimli, şirin" anlamında (mecaz olarak) kullanılmıştır?
A) Yemekten sonra hafif bir tatlı yemek iyi gider.B) Pazardan aldığımız elmalar çok tatlı çıktı.
C) Bebeğin tatlı gülüşü herkesin içini ısıttı.
D) Çaya iki şeker atınca çok tatlı olmuş.
Bir bilim, sanat, meslek dalıyla veya bir konuyla ilgili özel ve belirli bir kavramı karşılayan sözcüklere "terim anlamlı sözcükler" denir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamlı bir sözcük kullanılmıştır?
B) Kitabın son sayfalarını okurken gözyaşlarımı tutamadım.
C) Tiyatro oyununun ikinci perdesi izleyicilerden büyük alkış aldı.
D) Yeni aldığı kırmızı bisikletle mahallede tur atıyordu.
"Öğretmenimiz derste açılar konusunu işlerken tahtaya bir dik üçgen çizdi."
Bu cümledeki "açı" ve "üçgen" sözcükleri aşağıdaki alanlardan hangisine ait terimlerdir?
B) Matematik
C) Coğrafya
D) Müzik
"Kök" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde dil bilgisi (Türkçe) alanına ait bir terim olarak kullanılmıştır?
A) Rüzgardan dolayı bahçedeki ağacın kökü zarar görmüş.B) Bu sorunu kökten çözmek için yeni bir plan yapmalıyız.
C) Türkçe dersinde "sevgi" sözcüğünün kökünü inceledik.
D) Aile köklerinin çok eskilere dayandığını söylüyordu.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamlı bir sözcük kullanılmamıştır?
A) Maçın son dakikasında hakemin verdiği penaltı kararı tartışma yarattı.B) Portre, bir sanatçının bir insanın yüzünü ve ifadesini betimlediği resimdir.
C) Dünya, Güneş etrafındaki dönüşünü 365 gün 6 saatte tamamlar.
D) Akşamki yemeğe katılmak için en güzel kıyafetlerini giydi.
Terimler, kullanıldıkları cümleye göre terim anlamı kazanırlar. Günlük hayatta sıkça kullanılan bazı kelimeler, bir bilim veya sanat dalıyla ilişkilendirildiğinde terim anlamlı olur.
Buna göre "nota" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamıyla kullanılmıştır?
B) Şarkının notalarını doğru çalabilmek için saatlerce çalıştı.
C) Hükümet, komşu ülkeye diplomatik bir nota verdi.
D) Öğretmenin uyarısını bir kenara nota etmeyi unutma.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6647-8-sinif-lgs-gercek-anlam-test-coz-mvun