🎓 \(11\). Sınıf Biyoloji: Bitkisel Hormonlar Ders Notu
Bitkilerde büyüme, gelişme, yönelim ve çevreye uyum gibi hayati olaylar, bitkisel hormonlar adı verilen organik kimyasallar tarafından düzenlenir. Bitkisel hormonlar çok düşük yoğunluklarda bile etkilidir ve bitki vücudunda üretildikleri yerden hedef dokulara taşınırlar. Hormonlar genel olarak etkilerine göre \(2\) gruba ayrılır.
🚀 Büyümeyi ve Gelişmeyi Uyaran (Pozitif Etkili) Hormonlar
- Oksin: Genellikle büyüme noktalarında (meristem) üretilir. Hücre bölünmesini ve uzamasını uyarır. Fototropizma (ışığa yönelim) olayında başrolü oynar. Işık almayan tarafta daha fazla birikerek asimetrik büyümeye neden olur.
- Giberellin: Tohumun çimlenmesini başlatır (uyku halini yani dormansiyi kırar). Gövde uzamasını ve çiçeklenmeyi uyarır. Meyve boyutunu artırır.
- Sitokinin: Kök uçlarında sentezlenir ve ksilom ile sürgünlere taşınır. Hücre bölünmesini (sitokinez) uyarır. Yaprakların yaşlanmasını geciktirir (gençleştirici etki).
🛑 Büyümeyi ve Gelişmeyi Engelleyen (Negatif Etkili) Hormonlar
- Etilen: Gaz fazında üretilen tek hormondur. Meyvenin olgunlaşmasını sağlar. Yaprak dökümünü (apsisyon) ve yaşlanmayı uyarır. Bitki stres altındayken üretimi artar.
- Absisik Asit (ABA): Bitkiyi kuraklık gibi stres durumlarına karşı korur. Stomaların kapanmasını sağlayarak terlemeyi azaltır. Tohumun dormansi (uyku) halinde kalmasını sağlayarak uygunsuz koşullarda çimlenmeyi engeller.
📊 Hormonların Karşılaştırma Tablosu
| Hormon Adı | Sentezlendiği Yer | Temel Görevi | Etki Türü |
|---|---|---|---|
| Oksin | Sürgün ucu, genç yapraklar | Boyca uzama, yönelim | Pozitif (\(+\)) |
| Giberellin | Kök ve genç yapraklar, embriyo | Tohum çimlenmesi, gövde uzaması | Pozitif (\(+\)) |
| Sitokinin | Kök uçları | Hücre bölünmesi, yaşlanmayı geciktirme | Pozitif (\(+\)) |
| Etilen | Olgunlaşan meyveler, yaşlı dokular | Meyve olgunlaşması, yaprak dökümü | Negatif (\(-\)) |
| Absisik Asit | Hemen hemen tüm yaşlı dokular, kloroplastlar | Tohum uykusu, stoma kapatma | Negatif (\(-\)) |
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru \(1\): Kuraklık stresi altındaki bir bitkide, su kaybını önlemek amacıyla stomaların kapanmasını sağlayan ve tohumun çimlenmesini engelleyerek dormansiyi koruyan bitkisel hormon aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm \(1\): Kuraklık durumunda bitki su kaybetmemek için stomalarını kapatmak zorundadır. Bu süreci yöneten ve tohumun uygunsuz koşullarda çimlenmesini engelleyerek uyku halini (dormansi) koruyan stres hormonu Absisik Asit (ABA)'tir. Doğru cevap: Absisik Asit.
Soru \(2\): Bir bitkinin gövde ucuna tek yönlü ışık gönderildiğinde gövdenin ışığa doğru yöneldiği (\(+\) fototropizma) gözlenmiştir. Bu yönelim hareketinde etkili olan hormon ve yönelim gerçekleşme mekanizması nedir?
Çözüm \(2\): Yönelim hareketlerinde başrolü oynayan hormon Oksin hormonudur. Oksin hormonu ışığı sevmez ve ışığın gelmediği (gölge) tarafa doğru kaçar. Gölgede kalan tarafta oksin konsantrasyonu arttığı için bu bölgedeki hücreler daha hızlı bölünür ve uzar. Işık gören taraf ise daha yavaş büyür. Bu asimetrik büyüme sonucunda gövde ışığa doğru bükülür.
Bitkilerde tepe tomurcuğunun varlığında yanal tomurcukların gelişmesinin engellenmesi durumuna "apikal dominansi" (tepe baskınlığı) denir. Tepe tomurcuğu kesildiğinde yanal tomurcuklar aktifleşerek bitki dallanmaya başlar.
Bu durumun ortaya çıkmasında ve apikal dominansinin sürdürülmesinde doğrudan etkili olan bitkisel hormon aşağıdakilerden hangisidir?
B) Sitokinin
C) Etilen
D) Absisik asit
E) Giberellin
Gaz halindeki tek bitkisel hormon olan etilen, bitkilerde yaşlanma ve meyve olgunlaşması gibi süreçlerde önemli roller oynar.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi etilen hormonunun bitkide gerçekleştirdiği fizyolojik etkilerden biri değildir?
B) Yaprak dökümünü (apsisiyon) uyarma
C) Kuraklık stresi durumunda stomaların kapanmasını sağlama
D) Hücre çeperini sindiren enzimlerin aktivitesini artırma
E) Programlanmış hücre ölümlerine (senesens) neden olma
Tohumun çimlenmesi sürecinde, embriyonun su alarak şişmesiyle başlayan fizyolojik olaylar zincirinde giberellin hormonu kritik bir rol oynar.
Giberellin hormonunun tohum çimlenmesindeki temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?
B) Stomaların kapanmasını sağlayarak su kaybını önlemek
C) Nişastayı sindiren amilaz enziminin sentezini uyararak besin depolayan dokunun hidrolizini başlatmak
D) Köklerin yer çekimine doğru yönelmesini (geotropizma) sağlamak
E) Hücre bölünmesini tamamen durdurarak tohumun olumsuz çevre koşullarına dayanıklılığını artırmak
Bitki doku kültürlerinde kallus adı verilen düzensiz hücre kümelerinden yeni bitkilerin üretilmesinde oksin ve sitokinin hormonlarının oranları büyük önem taşır.
Bu süreçle ilgili olarak yapılan aşağıdaki açıklamalardan hangisi doğrudur?
B) Sitokinin oranı oksin oranından çok yüksek olduğunda sürgün (gövde ve yaprak) gelişimi uyarılır.
C) Sadece sitokinin hormonu verildiğinde kallus doğrudan tam bir bitkiye dönüşür.
D) Oksin ve sitokinin oranlarının eşit olması durumunda kök gelişimi maksimuma ulaşır.
E) Sitokinin hormonu bitkide sadece kök büyümesini engellemek amacıyla üretilir.
Bitkilerde çevre şartları olumsuzlaştığında (örneğin kuraklık, aşırı soğuk veya tuzluluk) bitkinin hayatta kalmasını sağlayan "stres hormonu" olarak bilinen hormon aşağıdakilerden hangisidir?
A) OksinB) Giberellin
C) Sitokinin
D) Absisik asit
E) Etilen
Bitkilerde boyuna büyümeyi sağlayan, hücre bölünmesini ve büyümesini uyaran, ışığa yönelmeyi (fototropizma) gerçekleştiren ve apikal dominansiye (uç tomurcuk baskınlığı) neden olan bitkisel hormon aşağıdakilerden hangisidir?
A) OksinB) Giberellin
C) Sitokinin
D) Apsisik asit
E) Etilen
Kuraklık, su baskını, mekanik basınç ve enfeksiyon gibi stres durumlarında sentezlenen, gaz halindeki tek bitkisel hormon olup meyvenin olgunlaşmasını ve yaprak dökümünü (apsisyon) uyaran hormon aşağıdakilerden hangisidir?
A) OksinB) Giberellin
C) Sitokinin
D) Apsisik asit
E) Etilen
Tohumun uykuda kalma (dormansi) durumunu kırarak çimlenmeyi başlatan, gövde uzamasını ve çiçeklenmeyi teşvik eden bitkisel hormon aşağıdakilerden hangisidir?
A) OksinB) Giberellin
C) Sitokinin
D) Apsisik asit
E) Etilen
Doku kültürü çalışmalarında kallustan sürgün ve kök gelişimini uyarmak için oksin ve sitokinin hormonlarının oranları kullanılır.
Buna göre, bir doku kültüründe kullanılan hormonların oranı:
\[\(\frac\) { \(\text{Oksin}\) }{ \(\text{Sitokinin}\) } > 1 \]
durumunda kök gelişimi uyarılırken, bu oranın \( 1 \) 'den küçük olması durumunda sürgün gelişimi uyarılır.
Buna göre, kök gelişimini sürgün gelişimine göre daha fazla teşvik etmek isteyen bir araştırmacı aşağıdakilerden hangisini yapmalıdır?
B) Ortamdaki oksin konsantrasyonunu artırmalıdır.
C) Ortamdaki sitokinin konsantrasyonunu artırmalıdır.
D) Ortama etilen gazı vermelidir.
E) Ortama apsisik asit eklemelidir.
Bitkiyi olumsuz çevre koşullarına karşı koruyan, kuraklık stresinde stomaların kapanmasını sağlayarak su kaybını önleyen ve tohumda dormansinin (uyku halinin) devam etmesini sağlayan büyüme engelleyici hormon aşağıdakilerden hangisidir?
A) OksinB) Giberellin
C) Sitokinin
D) Apsisik asit
E) Etilen
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6658-11-sinif-bitkisel-hormonlar-test-coz-7dz8