📌 LGS Türkçe: Sözcükler Arası Anlam İlişkileri Ders Notu
Sevgili öğrenciler, LGS Türkçe sınavında her yıl ortalama \(1\) veya \(2\) soru doğrudan sözcükte anlam konusundan gelmektedir. Bu notumuzda, \(8\). sınıf müfredatına uygun olarak sözcükler arası anlam ilişkilerini derinlemesine inceleyeceğiz.
💡 \(1\). Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler
Yazılışları ve okunuşları farklı, anlamları aynı olan sözcüklerdir. Cümle içinde birbirlerinin yerine kullanılabilirler.
- Öğretmen - Muallim
- Cevap - Yanıt
- Siyah - Kara
Önemli Uyarı: Yakın anlamlı sözcükler eş anlamlılarla karıştırılmamalıdır. Örneğin; "istemek" ve "dilemek" yakın anlamlıdır, tam olarak aynı anlamı karşılamazlar.
💡 \(2\). Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler
Anlam yönünden birbirinin tam tersi olan, çelişen sözcüklerdir.
- Aşağı - Yukarı
- Zengin - Fakir
- Taze - Bayat
Dikkat: Bir sözcüğün olumsuzu, o sözcüğün zıt anlamlısı değildir! Örneğin; "gelmek" sözcüğünün zıt anlamlısı "gitmek"tir, olumsuzu ise "gelmemek"tir. Bu tuzak LGS'de sıkça sorulur!
💡 \(3\). Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler
Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları tamamen farklı olan sözcüklerdir.
| Sözcük | \(1\). Anlamı | \(2\). Anlamı |
|---|---|---|
| Gül | Çiçek türü | Gülmek eylemi |
| Yüz | Sayı olan \(100\) | Çehre, surat veya yüzmek eylemi |
| Çay | İçilen içecek | Küçük akarsu |
💡 \(4\). Nicel ve Nitel Anlamlı Sözcükler
Nicel Anlam: Ölçülebilen, sayılabilen, azalıp çoğalabilen özellikleri gösteren sözcüklerdir.
- "Okula gitmek için yaklaşık \(5\) kilometre yürüdük." (Ölçülebilir mesafe)
- "Sınıfta çok geniş bir masa vardı." (Ölçülebilir boyut)
Nitel Anlam: Ölçülemeyen, sayılamayan, bir şeyin nasıl olduğunu, özelliğini bildiren sözcüklerdir.
- "Bize karşı çok sıcak bir tavır sergiledi." (Ölçülemeyen samimiyet)
- "Yırtık elbiseyle dolaşıyordu." (Durum bildirir)
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru \(1\):
"Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zıt anlamlı sözcükler bir arada kullanılmıştır?"
A) Sınavda \(3\) yanlış \(1\) doğruyu götürüyor.
B) Genç adam yavaşça yerinden kalktı.
C) Bu zor günleri de el ele vererek aşacağız.
D) Yeni aldığı ayakkabı ayağını sıktı.
Çözüm: A seçeneğinde yer alan "yanlış" ve "doğru" sözcükleri birbirinin zıttıdır. Bu nedenle doğru cevap A seçeneğidir.
Soru \(2\):
"Derin düşüncelere daldığı her halinden belliydi." cümlesindeki "derin" sözcüğünün anlam özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
A) Nicel Anlam
B) Nitel Anlam
C) Eş Sesli Anlam
D) Terim Anlam
Çözüm: "Derin" sözcüğü normalde ölçülebilen bir derinliği ifade ettiğinde nicel olur (Örn: derin kuyu). Ancak bu cümlede "derin düşünce" derken ölçülemeyen, soyut ve nitelik belirten bir anlamda kullanılmıştır. Bu yüzden nitel anlamlıdır. Doğru cevap B seçeneğidir.
"Bu zorlu sınavı kazanmak için her türlü fedakarlığa katlandı." cümlesindeki "fedakarlık" sözcüğünün eş anlamlısı aşağıdakilerin hangisinde kullanılmıştır?
A) Onun bu özverili davranışı herkes tarafından takdir edildi.B) Yaşadığı tüm zorluklara rağmen hedefine ulaşmayı başardı.
C) Sorumluluklarını yerine getirmek için gece gündüz çalışıyordu.
D) Elindeki tüm imkânları bu proje için seferber etti.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde karşıt (zıt) anlamlı sözcükler bir arada kullanılmıştır?
A) Sınavdaki kolay soruları hemen çözdü, zor soruları ise sona bıraktı.B) Büyük bir heyecanla başladığı işi kısa sürede tamamladı.
C) Eski dostlar bir araya gelince geçmiş günleri yâd ettiler.
D) Yazar, son kitabında toplumsal sorunları ele almış.
Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları tamamen farklı olan sözcüklere sesteş (eş sesli) sözcükler denir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde sesteş (eş sesli) bir sözcük kullanılmamıştır?
B) Sıcak çayını yudumlarken bir yandan da gazetesini okuyordu.
C) Bu geniş ovada koyun sürüleri huzurla otluyordu.
D) Kitap okumak, insanın hayal dünyasını zenginleştirir.
Sözcükler anlam kapsamına göre genel veya özel anlamlı olabilir. Bir sözcük tek bir varlığı karşılayacak şekilde dar kapsamlı kullanılıyorsa özel anlamlı, o türün tamamını karşılayacak şekilde geniş kapsamlı kullanılıyorsa genel anlamlıdır.
Buna göre aşağıdaki seçeneklerin hangisinde "genelden özele" doğru bir sıralama yapılmıştır?
B) Gül - Çiçek - Bitki - Canlı
C) Sokak - Mahalle - İlçe - Şehir
D) Harf - Hece - Kelime - Cümle
Ölçülebilen, sayılabilen, azalıp çoğalabilen özellikleri gösteren sözcüklere nicel anlamlı; ölçülemeyen, sayılamayan, bir şeyin nasıl olduğunu, niteliğini belirten sözcüklere ise nitel anlamlı sözcükler denir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde "hafif" sözcüğü nicel anlamda kullanılmıştır?
B) Misafirlere akşam yemeğinde hafif bir tatlı ikram etti.
C) Bize karşı takındığı bu hafif tavırlar hiç hoş değildi.
D) Hastalığı hafif bir nezleyle atlattığı için şanslıydı.
"Bu yazarın yapıtlarında her zaman bir özgünlük göze çarpar; o, kimseyi taklit etmez."
Yukarıdaki cümlede geçen "özgünlük" sözcüğünün eş anlamlısı aşağıdakilerden hangisidir?
B) Orijinallik
C) Akıcılık
D) Etkileyicilik
Bir sözcüğün olumsuzu, o sözcüğün zıt anlamlısı değildir. Örneğin "gelmek" sözcüğünün zıttı "gelmemek" değil, "gitmek" sözcüğüdür.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde birbirine zıt (karşıt) anlamlı sözcükler bir arada kullanılmıştır?
B) Söylediği sözler içimi rahatlattı, beni çok mutlu etti.
C) Bu işin olumlu ya da olumsuz yönlerini oturup tartışalım.
D) Eve gelir gelmez hemen odasına çekilip uyudu.
Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları tamamen farklı olan sözcüklere sesteş (eş sesli) sözcükler denir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde sesteşlik özelliği gösteren bir sözcük kullanılmamıştır?
B) Bu yaz tatile gitmek için şimdiden sabırsızlanıyordu.
C) Sınavda yüksek bir puan almayı hedefliyordu.
D) Çayın kenarında oturup kuşların cıvıltısını izledik.
Sözcükler anlam kapsamlarına göre genel veya özel anlamlı olabilir. Genelden özele sıralamada en geniş kapsamlı kavramdan en dar kapsamlı kavrama doğru bir yol izlenir.
Buna göre aşağıdaki sıralamaların hangisinde "genelden özele" doğru bir ilişki söz konusudur?
B) Papatya - Çiçek - Bitki - Varlık
C) Roman - Kitap - Eser - Sanat
D) Sokak - Mahalle - İlçe - Şehir
Beş duyu organımızdan (göz, kulak, deri, dil, burun) en az biriyle algılayabildiğimiz varlıkları karşılayan sözcüklere "somut", algılayamadıklarımıza ise "soyut" sözcükler denir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde soyut anlamlı bir sözcük kullanılmıştır?
B) Masanın üzerindeki soğuk suyu bir dikişte bitirdi.
C) İçindeki umut, her geçen gün daha da büyüyordu.
D) Çiçeğin kokusu tüm odayı kaplamıştı.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6664-8-sinif-lgs-sozcukler-arasi-anlam-iliskileri-test-coz-f47k