🚀 LGS Türkçe: Fiilimsiler (Eylemsiler) Konu Anlatımı
\(8\). Sınıf Türkçe dersinin ve LGS sınavının en kritik konularından biri olan Fiilimsiler (Eylemsiler), her yıl sınavda en az \(1\) ya da \(2\) soru ile karşımıza çıkmaktadır. Fiilimsiler; fiil soylu sözcüklerin özel ekler alarak isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılmasıyla oluşur. Fiilimsiler kendi içinde \(3\) ana gruba ayrılır:
📌 \(1\). İsim-Fiil (Ad-Eylem)
Fiillere getirilen -ma, -ış, -mak (akılda kalması için: Ma-yış-mak) ekleriyle türetilir. Fiillerin adı haline gelen bu sözcükler isimlerin özelliklerini taşır.
- Örnek: Kitap okumak zihni dinlendirir. (oku-mak)
- Örnek: Onun şiir yazışını çok beğendim. (yaz-ış)
- 💡 Dikkat: Olumsuzluk eki olan "-ma / -me" ile isim-fiil eki olan "-ma / -me" karıştırılmamalıdır. Örneğin: "Bugün okula gitme (Olumsuzluk)." / "Onun okula gitme vakti geldi (İsim-fiil)."
- 💡 Dikkat \(2\): Bazı sözcükler fiilimsi eklerini alarak kalıcı isim haline gelebilir. Bunlar artık fiilimsi kabul edilmez. Örneğin: Ekmek, sarma, dondurma, danışma, uçurtma.
📌 \(2\). Sıfat-Fiil (Ortaç)
Fiillere getirilen -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş (akılda kalması için: An-ası me-zar di-k-ecek miş) ekleriyle yapılır. Genellikle cümlede sıfat görevinde kullanılırlar.
- Örnek: Çalışan öğrenci her zaman kazanır. (çalış-an)
- Örnek: Bu şehirde tanıdık bir yüz göremedim. (tanı-dık)
- 💡 Dikkat: Sıfat-fiillerin niteledikleri isim düştüğünde sıfat-fiil adlaşır. Buna adlaşmış sıfat-fiil denir. Örneğin: "Gelen misafirleri karşıladı." (Sıfat-fiil) -> "Gelenleri karşıladı." (Adlaşmış sıfat-fiil)
📌 \(3\). Zarf-Fiil (Bağ-Fiil / Ulaç)
Fiillere getirilen -ken, -alı, -asıya, -em, -ip, -arak, -madan, -maksızın, -dıkça, -ınca, -giderken, -r... -mez gibi eklerle yapılır. Cümleye genellikle "zaman" veya "durum" anlamı katar.
- Örnek: Soruları okurken çok dikkatli olmalısın. (oku-r-ken -> Zaman anlamı)
- Örnek: Koşarak yanımıza geldi. (koş-arak -> Durum anlamı)
✅ Altın Kural: Fiilimsiler çekimli fiil değildir. Kip ve kişi eklerini alamazlar. Fiilimsi ararken yüklemi bulup eledikten sonra kalan sözcüklerde fiil kök veya gövdelerine gelen ekleri incelemek işinizi kolaylaştıracaktır.
📊 Fiilimsi Türleri Karşılaştırma Tablosu
| Fiilimsi Türü | Formül / Ekler | Örnek Cümle |
|---|---|---|
| İsim-Fiil | -ma, -ış, -mak | Spor yapmak sağlıklıdır. |
| Sıfat-Fiil | -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş | Kırılan kalpleri onarmak zordur. |
| Zarf-Fiil | -ken, -ip, -arak, -madan, -ınca... | Güneş doğunca yola çıkacağız. |
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru \(1\): "Sınavı kazanmak için durmaksızın çalışan öğrenciler nihayet derin bir nefes aldı." cümlesindeki fiilimsilerin türleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) İsim-fiil - Sıfat-fiil - Zarf-fiil
B) İsim-fiil - Zarf-fiil - Sıfat-fiil
C) Zarf-fiil - Sıfat-fiil - İsim-fiil
D) Sıfat-fiil - Zarf-fiil - İsim-fiil
Çözüm \(1\): Cümledeki fiilimsileri inceleyelim:
\(1\). "kazanmak" -> İsim-fiil eki almıştır.
\(2\). "durmaksızın" -> Zarf-fiil eki almıştır.
\(3\). "çalışan" -> Sıfat-fiil eki almıştır.
Sıralama: İsim-fiil, Zarf-fiil, Sıfat-fiil şeklindedir. Doğru cevap B seçeneğidir.
Soru \(2\): Aşağıdaki cümlelerin hangisinde adlaşmış sıfat-fiil kullanılmıştır?
A) Sararmış yapraklar yollara dökülmüştü.
B) Sınavda sorulan soruları dikkatle inceledi.
C) Toplantıya katılanlar salonu tamamen doldurdu.
D) Ağlayarak annesinin yanına koştu.
Çözüm \(2\): C seçeneğindeki "katılanlar" sözcüğü "katılan kişiler" anlamındadır. Nitelediği isim düştüğü için "katılan" sıfat-fiili adlaşmıştır. Doğru cevap C seçeneğidir.
İsim-fiil eki alan bazı sözcükler, zamanla isim-fiil özelliğini kaybederek bir varlığın ya da kavramın kalıcı adı olur.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde kalıcı isim kullanılmıştır?
B) Danışmadaki görevliye adresi sormak için yaklaştı.
C) Şiir okumak, onun için en büyük yaşam kaynağıydı.
D) Konuyu daha iyi anlamak için soruları tekrar çözdü.
Olumsuzluk eki olan "-ma / -me" ile isim-fiil eki olan "-ma / -me" birbiriyle karıştırılmamalıdır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-ma / -me" eki alan sözcük, diğerlerinden farklı bir görevde kullanılmıştır?
B) Onunla bir daha bu konuyu konuşma kararı aldık.
C) Okulda her gün kitap okuma saati düzenleniyor.
D) Resim yapma yeteneği öğretmenleri tarafından fark edilmişti.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birden fazla isim-fiil kullanılmıştır?
A) Yeni bir dil öğrenmek ve o dilde konuşmak oldukça keyiflidir.B) Sınavı kazanmak için gece gündüz durmadan çalışıyordu.
C) Ağacın sararan yaprakları rüzgarda bir o yana bir bu yana uçuşuyordu.
D) Akşam eve dönerken fırından taze ekmek almayı unutma.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim-fiil kullanılmıştır?
A) Yıkanmış kıyafetleri dolaba güzelce yerleştirdi.B) Onun bu olaylara bakışı hepimizi çok şaşırttı.
C) Çocuklar bahçede güle oynaya koşuyordu.
D) Zor soruları kolayca çözüp sınavı erkenden bitirdi.
İsim-fiiller, isimlerin aldığı durum (hal) eklerini alabilirler.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim-fiil, yönelme (yaklaşma) durum eki almıştır?
B) Bu konuyu detaylıca araştırmaya karar verdi.
C) Onun kendine has yürüyüşünden hemen tanıdım.
D) Gürültülü ortamda ders çalışmakta zorlanıyordu.
T.C. İnkılap Tarihi dersinde Selanik şehrinin özelliklerini çalışan bir öğrenci, defterine şu cümleyi yazmıştır:
"Selanik, farklı din ve milletlerden insanların bir arada yaşadığı kozmopolit bir şehirdi."
Bu cümledeki sıfat-fiil (ortaç) aşağıdakilerden hangisidir?
B) insanların
C) yaşadığı
D) kozmopolit
Amasya Genelgesi, Millî Mücadele'nin yol haritasını çizen çok önemli bir tarihî belgedir.
Bu bilgiden hareketle, aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat-fiil (ortaç) kullanılmıştır?
B) Havza Genelgesi ile halkın işgallere karşı protesto mitingleri yapması istendi.
C) Amasya Genelgesi, Millî Mücadele'nin amacını ve yöntemini belirleyen ilk belgedir.
D) Sivas Kongresi'nde millî cemiyetleri tek bir çatı altında birleştirmek amaçlandı.
Sıfat-fiil ekleri olan "-ecek / -acak", "-miş / -mış", "-er / -ar" ve "-mez / -maz" ekleri, zaman ekleriyle (çekimli fiillerle) karıştırılmamalıdır. Sıfat-fiiller bir ismi nitelerken çekimli fiiller yüklem görevinde bulunur.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-ecek / -acak" eki alan sözcük sıfat-fiil görevinde kullanılmıştır?
B) Millî Mücadele döneminde aşılacak pek çok zorlu engel vardı.
C) Yarın Ankara'da yeni bir meclis binası açılacak.
D) Mustafa Kemal, Türk milletinin bağımsızlığını her zaman savunacak.
Sıfat-fiiller, niteledikleri isim düştüğünde onun yerine geçerek "adlaşmış sıfat-fiil" olurlar.
Buna göre, Millî Mücadele dönemiyle ilgili aşağıdaki cümlelerin hangisinde adlaşmış sıfat-fiil kullanılmıştır?
B) Cepheye mühimmat taşıyan kadınlar tarihe adını yazdırdı.
C) Kongre kararlarına karşı çıkanlar vatan haini ilan edildi.
D) İşgal edilen bölgelerde halk direniş cemiyetleri kurdu.
Mustafa Kemal'in liderliğinde başlatılan (1) Millî Mücadele, Türk milletinin bağımsız yaşama (2) arzusunu tüm dünyaya göstererek (3) zaferle sonuçlanmıştır (4).
Yukarıdaki cümlede numaralanmış sözcüklerden hangisi sıfat-fiil (ortaç) görevindedir?
B) 2
C) 3
D) 4
Zarf-fiiller, fiil kök veya gövdelerine getirilen belirli eklerle türetilen ve cümlede zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf-fiil kullanılmıştır?
B) Tanıdık yüzler görmek beni mutlu etti.
C) Soruları dikkatlice okuyup cevapladı.
D) Koşar adımlarla yanımızdan uzaklaştı.
Zarf-fiiller cümleye "zaman" veya "durum" anlamı kazandırır. Eyleme sorulan "Nasıl?" sorusuna cevap verenler durum, "Ne zaman?" sorusuna cevap verenler ise zaman anlamı taşır.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf-fiil cümleye diğerlerinden farklı bir anlam katmıştır?
B) Eve varır varmaz beni mutlaka ara.
C) Soruları gülerek çözmesi hepimizi şaşırttı.
D) Okullar açıldığında yeni kitaplarımızı alacağız.
"-ken" eki isim soylu sözcüklere geldiğinde zarf-fiil oluşturmaz, sadece zarf yapar. Fiillere geldiğinde ise zarf-fiil oluşturur.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-ken" ekini alan sözcük zarf-fiil değildir?
B) Küçükken buralarda çok oyun oynardık.
C) Yolda yürürken eski bir arkadaşıma rastladım.
D) Yemek yaparken parmağını hafifçe kesmiş.
"Güneş batarken köyün sessiz sokaklarında yürüyüp evine ulaştı. Kapıyı çalmadan içeri girdi ve dinlenmek üzere odasına çekildi."
Bu metinde kaç tane zarf-fiil kullanılmıştır?
B) \( 2 \)
C) \( 3 \)
D) \( 4 \)
"-madan / -meden" eki zarf-fiil eki olarak kullanılır. Ancak bu ek, isim durum eki olan "-dan / -den" ile karıştırılmamalıdır.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-madan / -meden" ekini alan sözcük zarf-fiil değildir?
B) Danışmadan bir form alıp doldurmanız gerekiyor.
C) Durumu iyice anlamadan karar vermek doğru olmaz.
D) Kimseye haber vermeden erkenden yola çıkmışlar.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6683-8-sinif-lgs-isim-fiil-test-coz-z4ps