Kurtuluş Savaşı ve Antlaşmalar
Giriş: Milli Mücadele Başlıyor 📌
Kurtuluş Savaşı, Osmanlı İmparatorluğu'nun I. Dünya Savaşı sonrası işgal altına girmesiyle Anadolu'da başlayan ve Türk milletinin bağımsızlığını kazanma mücadelesidir. Bu zorlu süreçte, Türk milleti hem işgalcilere karşı hem de Sevr Antlaşması gibi ağır şartlar içeren antlaşmalara karşı direnmiştir. Milli Mücadele'nin temel amacı, Misak-ı Milli kararlarında belirtilen vatanın bütünlüğünü ve bağımsızlığını sağlamaktır.
Önemli Cepheler ve Savaşlar 🚀
Kurtuluş Savaşı, üç ana cephede yürütülmüştür:
- Doğu Cephesi: Kazım Karabekir komutasındaki Türk ordusu, Ermenilere karşı başarıyla mücadele etmiş ve Gümrü Antlaşması ile zaferle sonuçlanmıştır. Bu antlaşma, Misak-ı Milli'nin ilk defa bir devletle (Ermenistan) kabul edildiği ve Misak-ı Milli kararlarından taviz verilmediği ilk antlaşmadır.
- Güney Cephesi: Fransızlara ve Ermenilere karşı halkın kendi imkanlarıyla direniş gösterdiği cephedir. Maraş, Antep ve Urfa gibi şehirlerde gösterilen kahramanlıklar, milli bilincin uyanmasında büyük rol oynamıştır. Bu cephede Ankara Antlaşması ile ateşkes sağlanmıştır.
- Batı Cephesi: Yunanlılara karşı en yoğun mücadelenin verildiği cephedir. İnönü Savaşları, Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taarruz gibi kilit öneme sahip muharebeler bu cephede yaşanmıştır. Bu cephede kazanılan başarılar, TBMM'nin askeri ve siyasi prestijini artırmıştır.
Antlaşmalar ve Sonuçları 💡
Milli Mücadele sürecinde imzalanan başlıca antlaşmalar ve getirdikleri sonuçlar şunlardır:
| Antlaşma Adı | Tarih | Karşı Taraf | Önemli Maddeler ve Sonuçları |
|---|---|---|---|
| Gümrü Antlaşması | \(3\) Aralık \(1920\) | Ermenistan | Doğu sınırı Misak-ı Milli'ye uygun çizildi. Ermenistan, Sevr Antlaşması'nı tanımayacağını belirtti. |
| Moskova Antlaşması | \(16\) Mart \(1921\) | Sovyet Rusya | İki devlet arasında dostluk ilişkileri kuruldu. Misak-ı Milli'den taviz verilerek Batum \(6\) milyon ruble altın karşılığında Gürcistan'a bırakıldı. |
| I. İnönü Zaferi Sonrası Londra Konferansı | \(12\) Mart \(1921\) | İtilaf Devletleri | TBMM hükümeti resmen tanınmaya çalışıldı, ancak tam başarı sağlanamadı. |
| Ankara Antlaşması | \(20\) Ekim \(1921\) | Fransa | Güney Cephesi'nde çatışmalar sona erdi. Hatay ve çevresi dışında Misak-ı Milli sınırları büyük ölçüde kabul edildi. |
| Mudanya Ateşkes Antlaşması | \(11\) Ekim \(1922\) | İtilaf Devletleri | TBMM lehine bir antlaşmadır. Doğu Trakya savaşılmadan alındı. Boğazlar ve İstanbul TBMM'ye bırakıldı. Milli Mücadele'nin askeri safhası sona erdi. |
| Lozan Barış Antlaşması | \(24\) Temmuz \(1923\) | İtilaf Devletleri | Türkiye Cumhuriyeti'nin bağımsızlığı ve egemenliği uluslararası alanda tanındı. Kapitülasyonlar kaldırıldı. Sınırlar belirlendi. |
Sevr Antlaşması: Bir İmha Planı 📜
Sevr Antlaşması, İtilaf Devletleri tarafından Osmanlı Mebusan Meclisi'nde onaylanmamış ve TBMM tarafından kesinlikle reddedilmiş bir antlaşmadır. Türk milletinin bağımsızlığını ve egemenliğini yok sayan bu antlaşma, Türk Kurtuluş Savaşı'nın temel nedenlerinden biri olmuştur. Misak-ı Milli kararlarıyla tamamen çelişen Sevr, Türk milleti tarafından hiçbir zaman kabul edilmemiştir. Sevr Antlaşması, Türk tarihinde bir hayal kırıklığı ve milli mücadele ruhunun tetikleyicisi olarak yerini almıştır.
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1: Kurtuluş Savaşı'nda Doğu Cephesi'nde Ermenilere karşı kazanılan zafer sonucunda imzalanan ve Misak-ı Milli kararlarının ilk kez bir devlet tarafından tanındığı antlaşma hangisidir?
Çözüm 1: Bu antlaşma Gümrü Antlaşması'dır. \(3\) Aralık \(1920\) tarihinde imzalanan Gümrü Antlaşması ile Ermenistan, Misak-ı Milli sınırlarını tanımıştır.
Soru 2: Batı Cephesi'nde Yunanlılara karşı kazanılan askeri başarılar sonucunda TBMM hükümetinin uluslararası alanda tanınmasını sağlamak amacıyla toplanan konferans hangisidir?
Çözüm 2: Bu konferans, Londra Konferansı'dır. \(12\) Mart \(1921\) tarihinde toplanan konferansta, İtilaf Devletleri TBMM hükümetini resmen tanıma girişiminde bulunmuşlardır. Ancak bu girişim tam olarak başarıya ulaşamamıştır.
Misakımilli kararları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Kapitülasyonların kesin olarak kaldırılması.B) Azınlıklara, komşu ülkelerdeki Müslümanlara tanınan haklar kadar hak tanınması.
C) İstanbul'un ve Boğazların güvenliğinin sağlanması.
D) Milli ve ekonomik gelişmemizi engelleyen her türlü siyasi, adli ve mali sınırlamaların kaldırılması. [E] Saltanatın kaldırılarak Cumhuriyet rejimine geçilmesi.
Kurtuluş Savaşı sırasında TBMM Hükûmeti'nin uluslararası alanda imzaladığı ilk antlaşma olan Gümrü Antlaşması'nın önemi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Güney Cephesi'nin kapanmasını sağlaması.B) Batı Cephesi'ndeki ilk askerî zaferin ardından imzalanması.
C) Misakımilli sınırları içinde ilk kez bir devletin varlığını tanıması.
D) Boğazlar üzerindeki Türk egemenliğini kesinleştirmesi. [E] İtilaf Devletleri arasındaki görüş ayrılıklarını gidermesi.
Lozan Barış Antlaşması'nda çözüme kavuşturulamayan ve daha sonra Türk dış politikasında önemli bir sorun olarak kalan mesele aşağıdakilerden hangisidir?
A) KapitülasyonlarB) Boğazlar
C) Musul Sorunu
D) Azınlıklar [E] Osmanlı Borçları
Mustafa Kemal Paşa ve Temsil Heyeti üyelerinin \(20\) - \(22\) Ekim \(1919\) tarihleri arasında İstanbul Hükümeti adına Salih Paşa ile yaptıkları Amasya Görüşmeleri'nde alınan kararlardan biri de "Mebusan Meclisi'nin İstanbul dışında, güvenli bir yerde toplanması" olmuştur. Ancak İstanbul Hükümeti bu kararı kabul etmeyerek Meclis'in İstanbul'da toplanmasında ısrar etmiştir. İstanbul Hükümeti'nin bu tutumunun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) İtilaf Devletleri'nin baskısından çekinmesiB) Ulusal iradenin tam olarak temsilini istememesi
C) İstanbul'un başkent olması geleneğini sürdürmek istemesi
D) Meclis'in toplanmasını ertelemek istemesi [E] Temsil Heyeti ile uzlaşma sağlanamaması
Kurtuluş Savaşı Doğu Cephesi'nde \(15\). Kolordu Komutanı Kazım Karabekir Paşa komutasındaki Türk ordusu, Ermeni kuvvetlerini yenilgiye uğratmıştır. Bu zaferin ardından \(3\) Aralık \(1920\) tarihinde Ermenistan ile Büyük Millet Meclisi Hükümeti arasında Gümrü Antlaşması imzalanmıştır. Gümrü Antlaşması'nın sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) TBMM'nin uluslararası alandaki ilk siyasi ve askeri başarısıdır.B) Doğu Cephesi'ndeki savaş hali sona ermiştir.
C) Misak-ı Milli sınırları Ermenistan tarafından tanınmıştır.
D) Ermenistan, Sevr Antlaşması'nın geçersizliğini kabul etmiştir. [E] Güney Cephesi'ne asker kaydırılmasına olanak sağlamıştır.
Kurtuluş Savaşı Batı Cephesi'nde yaşanan gelişmeler kronolojik olarak incelendiğinde, aşağıdaki olaylardan hangisi diğerlerinden daha sonra gerçekleşmiştir?
A) Kütahya-Eskişehir SavaşlarıB) I. İnönü Savaşı
C) II. İnönü Savaşı
D) Sakarya Meydan Muharebesi [E] Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi
Lozan Barış Antlaşması'nda çözüme kavuşturulan önemli konulardan biri de Boğazlar meselesi olmuştur. Antlaşmaya göre Boğazlar'ın yönetimi, başkanı Türk olan uluslararası bir komisyona bırakılmış ve Boğazlar'ın her iki yakası askerden arındırılmıştır. Lozan Barış Antlaşması'ndaki Boğazlar ile ilgili bu kararın, Türkiye'nin egemenlik hakları açısından değerlendirildiğinde aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?
A) Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki tam egemenliği sağlanmıştır.B) Uluslararası iş birliği ilkesi tamamen reddedilmiştir.
C) Boğazlar tamamen Türk kontrolüne bırakılmıştır.
D) Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki egemenliği kısıtlanmıştır. [E] Boğazlar'ın güvenliği tamamen İtilaf Devletleri'ne bırakılmıştır.
TBMM'nin açılmasından kısa bir süre sonra ortaya çıkan iç ayaklanmalar, Milli Mücadele'nin başarıya ulaşmasını engellemeye yönelik önemli bir tehdit oluşturmuştur. TBMM'nin bu ayaklanmalara karşı aldığı önlemler arasında aşağıdakilerden hangisi bulunmaz?
A) Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nun çıkarılmasıB) İstiklal Mahkemeleri'nin kurulması
C) Kuva-yı Milliye Birlikleri'nin dağıtılması
D) Sevk ve İskân Kanunu'nun çıkarılması [E] Anadolu Ajansı'nın kurulması
Amasya Genelgesi'nin aşağıdaki maddelerinden hangisi, Kurtuluş Savaşı'nın gerekçesini ve amacını açıkça ortaya koymaktadır?
A) Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir.B) Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.
C) Her türlü etki ve denetimden uzak millî bir kurul oluşturulmalıdır.
D) Anadolu'nun her bakımdan en güvenli yeri olan Sivas'ta millî bir kongre toplanacaktır. [E] Askerî ve millî örgütler kesinlikle dağıtılmayacak, komutanlıklar devredilmeyecektir.
Kütahya-Eskişehir Muharebeleri'nin kaybedilmesi üzerine Mustafa Kemal Paşa'ya Başkomutanlık yetkisinin verilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Meclis'in yasama, yürütme ve yargı yetkilerini tek elde toplamak istemesiB) Ordunun Sakarya Irmağı'nın doğusuna çekilerek daha güvenli bir savunma hattı oluşturulması
C) Savaşın sorumluluğunu tek bir kişiye yükleyerek karar alma sürecini hızlandırmak
D) Tekalif-i Milliye Emirleri'nin çıkarılması için yasal zemin oluşturmak [E] Düzenli ordunun kurulmasını hızlandırmak ve disiplini sağlamak
Kurtuluş Savaşı döneminde Doğu Cephesi'nde kazanılan zaferin ardından Ermenistan ile imzalanan Gümrü Antlaşması'nın aşağıdaki sonuçlarından hangisi diğerlerinden farklı bir nitelik taşımaktadır?
A) TBMM Hükümeti'nin uluslararası alandaki ilk siyasî başarısı olmasıB) Sevr Antlaşması'nın geçersizliğini ilk kez kabul ettirmesi
C) Doğu Cephesi'nin kapanması ve buradaki birliklerin Batı Cephesi'ne kaydırılması
D) Ermenistan'ın Misak-ı Millî'yi tanıması [E] Ermenistan'ın Doğu Anadolu'daki toprak iddialarından vazgeçmesi
Lozan Barış Antlaşması'nda çözüme kavuşturulamayan ve daha sonra Türkiye ile İngiltere arasında sorun olmaya devam eden konu aşağıdakilerden hangisidir?
A) Boğazlar MeselesiB) Kapitülasyonlar
C) Musul Meselesi
D) Osmanlı Borçları [E] Yabancı Okullar Meselesi
Misak-ı Millî kararları, Türk Kurtuluş Savaşı'nın hedeflerini belirleyen önemli bir belgedir. Aşağıdakilerden hangisi Misak-ı Millî'nin temel ilkelerinden biri değildir?
A) Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandığı sırada işgal edilmemiş olan Osmanlı topraklarının bölünmez bir bütün olduğuB) Kars, Ardahan ve Batum'da halkoylaması yapılması gerekliliği
C) Azınlıklara, komşu ülkelerdeki Müslümanlara tanınan haklar kadar hak tanınacağı
D) Siyasî, adlî ve malî gelişmemizi engelleyici her türlü sınırlamanın (kapitülasyonlar) kaldırılması [E] Saltanat ve hilafetin kaldırılarak ulusal egemenliğe dayalı tam bağımsız bir devlet kurulması
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/868-tyt-kurtulus-savasi-ve-antlasmalar-test-coz-5608