TYT Matematik Kapsamlı Ders Notu
Temel Kavramlar ve Problemler 📌
TYT Matematik'te temel kavramlar ve problemler, sınavın önemli bir bölümünü oluşturur. Bu bölümde sayı kümelerini (doğal sayılar, tam sayılar, rasyonel sayılar, irrasyonel sayılar, reel sayılar), asal sayılar, aralarında asal sayılar, faktöriyel, modüler aritmetik ve sayı basamakları gibi konulara hakim olmak gerekir. Problemler kısmında ise yaş problemleri, hız problemleri, karışım problemleri, işçi problemleri, grafik problemleri ve mantık muhakeme gerektiren sorular karşımıza çıkar. Her bir problem türü için kendine özgü çözüm stratejileri geliştirilmelidir.
Temel İşlemler: Toplama (\(+ \)), çıkarma (\(- \)), çarpma (\( imes \)), bölme (\(/ \)) işlemlerinin özellikleri ve öncelik sırası iyi bilinmelidir. Parantezli işlemlerin çözümü, işlem önceliğine göre yapılır. Üslü ifadeler ve köklü ifadeler de temel kavramlar arasında yer alır.
💡 Problem Çözme Stratejileri:
- Soruyu dikkatlice okuyup anlama.
- Verilen bilgileri ve istenenleri belirleme.
- Gerekirse şekil çizme veya tablo oluşturma.
- Uygun matematiksel modelleri (denklem, eşitsizlik vb.) kurma.
- Modeli çözme ve bulunan sonucu kontrol etme.
- Cevabı problemdeki birimlere uygun olarak yazma.
Basit Eşitsizlikler 🚀
Basit eşitsizlikler, iki nicelik arasındaki büyüklük veya küçüklük ilişkisini ifade eder. \(< \), \(> \), \( \le \), \( \ge \) sembolleri kullanılır. Eşitsizliklerde toplama, çıkarma, çarpma ve bölme işlemleri yapılırken dikkat edilmesi gereken bazı kurallar vardır:
- Eşitsizliğin her iki tarafına aynı sayı eklenebilir veya çıkarılabilir.
- Eşitsizliğin her iki tarafı pozitif bir sayıyla çarpılırsa veya bölünürse eşitsizlik yön değiştirmez.
- Eşitsizliğin her iki tarafı negatif bir sayıyla çarpılırsa veya bölünürse eşitsizlik yön değiştirir.
Örnek Eşitsizlik Çözümü:
\(3x - 5 < 10\) eşitsizliğini çözelim:
- Her iki tarafa \(5\) ekleyelim: \(3x - 5 + 5 < 10 + 5 \implies 3x < 15\).
- Her iki tarafı \(3\) 'e bölelim: \( \frac{3x}{3} < \frac{15}{3} \implies x < 5\).
Bu eşitsizliğin çözüm kümesi \( (-∞, 5) \) aralığıdır.
Oran ve Orantı ✅
Oran, iki çokluğun birbirine bölünmesiyle elde edilen değerdir. Örneğin, bir aracın hızını \( \frac{\text{gidilen yol}}{\text{geçen zaman}} \) şeklinde ifade edebiliriz. Orantı ise iki oranın eşitliğidir. \( \frac{a}{b} = \frac{c}{d} \) şeklinde gösterilir. Burada \(a\) ve \(d\) içler, \(b\) ve \(c\) dışlar olarak adlandırılır. İçler dışlar çarpımı birbirine eşittir: \(a \cdot d = b \cdot c\).
Özellikler:
- \( \frac{a}{b} = \frac{c}{d} = k \) ise, \( \frac{a+c}{b+d} = k \) olur (paydalar sıfır olmamak şartıyla).
- \( \frac{a}{b} = \frac{c}{d} = k \) ise, \( \frac{a-c}{b-d} = k \) olur (paydalar sıfır olmamak şartıyla).
- \( \frac{a}{b} = \frac{c}{d} = k \) ise, \( \frac{a \cdot c}{b \cdot d} = k^2 \) olur.
Doğru Orantı: İki çokluktan biri artarken diğeri de aynı oranda artıyorsa veya biri azalırken diğeri de aynı oranda azalıyorsa bu iki çokluk doğru orantılıdır. \( y = kx \) şeklinde ifade edilir.
Ters Orantı: İki çokluktan biri artarken diğeri azalıyorsa veya biri azalırken diğeri artıyorsa bu iki çokluk ters orantılıdır. \( y = \frac{k}{x} \) veya \( xy = k \) şeklinde ifade edilir.
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Örnek 1 (Problemler)
Bir çiftçi, tarlasının \( \frac{2}{5} \) 'ini buğday, \( \frac{1}{3} \) 'ünü arpa ekmiştir. Geriye tarlanın ne kadarlık kısmı kalmıştır?
Çözüm:
Toplam tarlayı \(1\) bütün olarak kabul edelim.
Buğday ekilen kısım: \( \frac{2}{5} \)
Arpa ekilen kısım: \( \frac{1}{3} \)
Ekilen toplam kısım: \( \frac{2}{5} + \frac{1}{3} = \frac{2 \cdot 3}{5 \cdot 3} + \frac{1 \cdot 5}{3 \cdot 5} = \frac{6}{15} + \frac{5}{15} = \frac{11}{15} \)
Kalan kısım: \( 1 - \frac{11}{15} = \frac{15}{15} - \frac{11}{15} = \frac{4}{15} \)
Cevap: Tarlanın \( \frac{4}{15} \) 'lik kısmı kalmıştır.
Örnek 2 (Oran ve Orantı)
Ali'nin yaşının Mehmet'in yaşına oranı \( \frac{3}{4} \) 'tür. Ali \(12\) yaşında olduğuna göre, Mehmet kaç yaşındadır?
Çözüm:
Ali'nin yaşı : \(A\), Mehmet'in yaşı : \(M\) olsun.
Verilen oran: \( \frac{A}{M} = \frac{3}{4} \)
Ali'nin yaşı \(A = 12\) olarak verilmiş.
Yerine koyalım: \( \frac{12}{M} = \frac{3}{4} \)
İçler dışlar çarpımı yapalım: \( 12 \cdot 4 = 3 \cdot M \)
\( 48 = 3M \)
Her iki tarafı \(3\) 'e bölelim: \( M = \frac{48}{3} \)
\( M = 16 \)
Cevap: Mehmet \(16\) yaşındadır.
Bir sınıftaki öğrencilerin \(\frac{2}{5}\) 'i erkektir. Sınıftan \(6\) erkek öğrenci ayrıldığında, kalan erkek öğrenci sayısı, kız öğrenci sayısının \(\frac{1}{3}\) 'ü olmaktadır. Buna göre başlangıçta sınıfta toplam kaç öğrenci vardır?
A) \(25\)B) \(30\)
C) \(35\)
D) \(40\) [E] \(45\)
Bir babanın yaşı, iki çocuğunun yaşları toplamının \(3\) katıdır. \(5\) yıl sonra babanın yaşı, çocuklarının yaşları toplamının \(2\) katı olacaktır. Buna göre babanın bugünkü yaşı kaçtır?
A) \(40\)B) \(45\)
C) \(50\)
D) \(55\) [E] \(60\)
Bir manav, kilogramını \(x\) TL'den aldığı karpuzların \(\frac{1}{4}\) 'ünü % \(20\) karla, kalanını ise % \(10\) zararla satıyor. Buna göre manavın tüm karpuz satışından elde ettiği kar-zarar durumu nedir?
A) % \(2.5\) karB) % \(2.5\) zarar
C) % \(5\) kar
D) % \(5\) zarar [E] Ne kar ne zarar
Bir işi Ayşe tek başına \(12\) günde, Burcu ise tek başına \(18\) günde bitirebilmektedir. İkisi birlikte bu işe başladıktan \(4\) gün sonra Ayşe işi bırakıyor. Kalan işi Burcu tek başına kaç günde bitirir?
A) \(6\)B) \(8\)
C) \(9\)
D) \(10\) [E] \(12\)
A ve B şehirleri arası \(360\) km'dir. A şehrinden B şehrine doğru saatte \(60\) km hızla bir araç, B şehrinden A şehrine doğru saatte \(40\) km hızla başka bir araç aynı anda yola çıkıyor. Bu iki araç kaç saat sonra karşılaşırlar?
A) \(3\)B) \(3.5\)
C) \(3.6\)
D) \(4\) [E] \(4.5\)
\(60 \div (5 \times 3 - 9) + 2 \times 4\) işleminin sonucu kaçtır?
A) \(10\)B) \(12\)
C) \(15\)
D) \(18\) [E] \(20\)
\(x, y, z\) birer tam sayı olmak üzere, \((x+y) \times z\) ifadesi tek sayıdır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
A) \(x\) tektir.B) \(y\) çifttir.
C) \(z\) tektir.
D) \(x+z\) çifttir. [E] \(y \times z\) tektir.
Üç basamaklı \(ABC\) doğal sayısında \(A\) rakamı \(2\) artırılır, \(B\) rakamı \(3\) azaltılır ve \(C\) rakamı \(1\) artırılırsa sayının değeri nasıl değişir?
A) \(171\) artar.B) \(171\) azalır.
C) \(231\) artar.
D) \(231\) azalır. [E] \(231\) değişmez.
Ardışık \(5\) tek doğal sayının toplamı \(95\) 'tir. Bu sayıların en küçüğü kaçtır?
A) \(15\)B) \(17\)
C) \(19\)
D) \(21\) [E] \(23\)
\(x, y, z\) birer gerçel sayı olmak üzere, \(x < 0\) \(x \cdot y > 0\) \(y \cdot z < 0\) olduğuna göre \(x, y, z\) sayılarının işaretleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?
A) \((-, +, -)\)B) \((-, -, +)\)
C) \((+, -, +)\)
D) \((+, +, -)\) [E] \((-, +, +)\)
\(x\) bir gerçek sayı olmak üzere, \(3x - 7 < 8\) eşitsizliğini sağlayan en büyük tam sayı değeri kaçtır?
A) \(3\)B) \(4\)
C) \(5\)
D) \(6\) [E] \(7\)
\(\frac{x-1}{2} \le \frac{x+3}{3}\) eşitsizliğinin çözüm kümesi aşağıdakilerden hangisidir?
A) \([9, ∞)\)B) \((-∞, 9]\)
C) \((9, ∞)\)
D) \((-∞, 9)\) [E] \([-9, ∞)\)
\(a\) sayısı \(b\) ile doğru orantılıdır. \(a = 12\) iken \(b = 18\) ise, \(a = 20\) iken \(b\) kaçtır?
A) \(24\)B) \(28\)
C) \(30\)
D) \(32\) [E] \(36\)
Bir işi \(6\) işçi \(10\) günde bitirebilmektedir. Aynı işi \(4\) işçi kaç günde bitirir? (İşçilerin çalışma hızları aynıdır.)
A) \(12\)B) \(15\)
C) \(18\)
D) \(20\) [E] \(24\)
\(3a = 4b\) ve \(2b = 5c\) olduğuna göre, \(a, b, c\) sayıları sırasıyla hangi oranlarla orantılıdır?
A) \(10:15:6\)B) \(15:10:4\)
C) \(20:15:6\)
D) \(20:15:8\) [E] \(10:15:4\)
Bir baba \(720\) TL'yi yaşları \(3, 4\) ve \(5\) olan üç çocuğuna yaşlarıyla doğru orantılı olacak şekilde paylaştırıyor. Buna göre en büyük çocuk kaç TL alır?
A) \(180\)B) \(240\)
C) \(280\)
D) \(300\) [E] \(320\)
\(\frac{a}{b} = \frac{c}{d} = \frac{2}{3}\) olduğuna göre, \(\frac{a+c}{b+d}\) ifadesinin değeri kaçtır?
A) \(\frac{1}{3}\)B) \(\frac{1}{2}\)
C) \(\frac{2}{3}\)
D) \(\frac{3}{2}\) [E] \(\frac{4}{3}\)
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/953-tyt-problemler-temel-kavramlar-basit-esitsizlikler-ve-oran-ve-oranti-test-coz-6kvo