10. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı Senaryo 4

10. Sınıf Biyoloji Konu Özeti: Hücre Bölünmeleri

Hücre bölünmeleri, canlıların büyümesi, gelişmesi, onarımı ve üremesi için temel bir süreçtir. Temel olarak iki tip hücre bölünmesi bulunur: Mitoz ve Mayoz. Mitoz, somatik (vücut) hücrelerde gerçekleşir ve bir hücreden genetik olarak özdeş iki yeni hücre oluşmasını sağlar. Bu bölünme, tek hücreli canlılarda üreme, çok hücreli canlılarda ise büyüme ve doku onarımı için önemlidir. Mitoz bölünme profaz, metafaz, anafaz ve telofaz olmak üzere dört ana evreden oluşur. Profazda kromatin yoğunlaşarak kromozomları oluşturur, çekirdek zarı erir ve iğ iplikleri oluşmaya başlar. Metafazda kromozomlar hücrenin ortasında (ekvator düzleminde) sıralanır. Anafazda kardeş kromatitler ayrılarak zıt kutuplara doğru çekilir. Telofazda ise kromozomlar açılır, çekirdek zarı yeniden oluşur ve sitokinez ile hücre bölünmesi tamamlanır.

Mayoz bölünme ise eşeyli üreyen canlılarda üreme hücrelerinin (gametlerin) oluşumunu sağlar. Mayoz, birbirini takip eden iki bölünme olan Mayoz I ve Mayoz II'den oluşur. Mayoz I'de homolog kromozomlar ayrılırken, Mayoz II'de kardeş kromatitler ayrılır. Mayoz I'in profaz I evresi, krossing over (parça değişimi) olayının gerçekleştiği ve genetik çeşitliliğin arttığı kritik bir evredir. Mayoz sonucunda, diploid (2n) kromozomlu bir hücreden haploid (n) kromozomlu dört yeni hücre oluşur. Bu hücreler, döllenme yoluyla birleşerek zigotu oluşturur ve böylece yeni bir bireyin genetik yapısı belirlenir.

Örnek Sorular ve Çözümleri

Soru 1:

Aşağıdakilerden hangisi mitoz bölünmenin özelliklerinden değildir?

• A) Kromozom sayısı değişmez.
• B) Genetik çeşitlilik sağlanır.
• C) Tek hücreli canlılarda üremeyi sağlayabilir.
• D) Çok hücreli canlılarda büyümeyi sağlar.
• E) Kardeş kromatitler ayrılır.

Çözüm: Mitoz bölünme sonucu oluşan hücreler ana hücre ile aynı genetik yapıya sahiptir. Bu nedenle genetik çeşitlilik sağlamaz. Cevap: B

Soru 2:

Mayoz I'de gerçekleşen krossing over olayının canlılar için önemi nedir?

• A) Kromozom sayısının sabit kalmasını sağlar.
• B) Yavruların atasal özellikler taşımasını sağlar.
• C) Genetik çeşitliliği artırır.
• D) Homolog kromozomların ayrılmasını kolaylaştırır.
• E) Mutasyon oranını azaltır.

Çözüm: Krossing over, homolog kromozomlar arasındaki gen alışverişidir ve bu olay, yavrular arasında genetik çeşitliliğin artmasına katkıda bulunur. Cevap: C

Soru 3:

2n = 46 kromozomlu bir hücrenin mayoz bölünmesi sonucu oluşan gametlerde kaç kromozom bulunur?

• A) 23
• B) 46
• C) 92
• D) 12
• E) 69

Çözüm: Mayoz bölünme sonucu kromozom sayısı yarıya iner. Dolayısıyla 2n = 46 kromozomlu bir hücrenin gametlerinde n = 23 kromozom bulunur. Cevap: A