8. Sınıf Türkçe 2. Dönem 1. Yazılı Senaryo 1

8. Sınıf Türkçe Dersi Konu Özeti ve Örnek Sorular

Fiilimsiler

Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerinden türetilen ancak fiil gibi çekimlenemeyen, cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Üç temel fiilimsi türü vardır: isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil.

• İsim-fiil (Ad-eylem): Fiil kök veya gövdelerine "-ma, -me, -mak, -mek, -ış, -iş, -uş, -üş" ekleri getirilerek oluşturulur. İsim-fiiller cümle içinde isim gibi kullanılır. Örneğin: "Gülmek sana yakışıyor."
• Sıfat-fiil (Ortaç): Fiil kök veya gövdelerine "-an, -en, -ası, -esi, -maz, -mez, -ar, -er, -dık, -dik, -duk, -dük, -acak, -ecek, -mış, -miş, -muş, -müş" ekleri getirilerek oluşturulur. Sıfat-fiiller cümle içinde sıfat gibi kullanılır ve niteledikleri isimlerle sıfat tamlaması kurarlar. Örneğin: "Koşan adam yere düştü."
• Zarf-fiil (Ulaç/Bağ-fiil): Fiil kök veya gövdelerine "-ken, -alı, -eli, -madan, -meden, -ınca, -ince, -ıp, -ip, -arak, -erek, -dıkça, -dikçe, -casına, -cesine, -r...-maz, -r...-mez" ekleri getirilerek oluşturulur. Zarf-fiiller cümle içinde zarf gibi kullanılır ve fiilin veya fiilimsinin zamanını, durumunu belirtirler. Örneğin: "Eve gelince beni ara."

Fiilimsiler, fiiller gibi olumsuzluk eki alabilirler. Ancak fiiller gibi şahıs ekleri alamazlar. Fiilimsileri fiillerden ayıran temel özellik budur. Fiilimsiler, cümlenin anlamını zenginleştirir ve daha çeşitli ifade imkanları sunarlar. Fiilimsilerin doğru kullanımı, yazılı ve sözlü anlatımın kalitesini artırır.

Örnek Sorular

Soru 1:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat-fiil kullanılmıştır?

1. Kitap okumak en sevdiğim aktivitedir.
2. Eve gelir gelmez uyuyakaldım.
3. Çalışan demir pas tutmaz.
4. Bu konuyu konuşmak istemiyorum.

Çözüm: C seçeneğinde "çalışan" kelimesi, fiilden türetilmiş ve bir ismi niteleyen bir sıfat-fiildir. Diğer seçeneklerdeki kelimeler ise isim-fiil veya zarf-fiildir.

Soru 2:

"Güneş doğunca kuşlar ötmeye başladı." cümlesindeki altı çizili sözcük türü bakımından aşağıdakilerden hangisiyle aynıdır?

1. Kitapları alıp gitti.
2. Bu soruyu çözmek çok kolay.
3. Gelen gideni aratır.
4. Danışan dağı aşmış, danışmayan düz yolda şaşmış.

Çözüm: Soru kökündeki altı çizili sözcük (doğunca) bir zarf-fiildir. A seçeneğindeki "alıp" sözcüğü de zarf-fiil (ulaç) görevindedir ve fiilin nasıl yapıldığını belirtmektedir.

Soru 3:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim-fiil farklı bir görevde kullanılmıştır?

1. Buraya gelişi hepimizi sevindirdi. (Özne)
2. Gülüşü içimi ısıttı. (Özne)
3. Okumak güzel bir alışkanlıktır. (Özne)
4. Dondurma yemeyi çok severim. (Belirtili Nesne)

Çözüm: A, B ve C seçeneklerinde isim-fiiller özne görevinde kullanılmıştır. D seçeneğinde ise "yemeyi" kelimesi belirtili nesne görevindedir.