1700-1774 Siyasi Gelişmeler Kronolojisi Kazanım Değerlendirme Testleri

Bu dönem, Osmanlı İmparatorluğu'nun Avrupa karşısındaki üstünlüğünü kaybettiği, Rusya'nın Karadeniz'e inme politikasının zirveye çıktığı ve Batı'da güç dengelerinin yeniden şekillendiği kritik bir zaman dilimidir. Tarihin akışını değiştiren antlaşmalar ve savaşlarla dolu bu süreç, günümüz siyasi haritasının temellerini atmıştır. 🌍⚔️

1700-1774 Siyasi Gelişmeler Kronolojisi: Bir Dönüm Noktası 🚀

18. yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren Osmanlı İmparatorluğu, yükseliş dönemindeki gücünü korumakta zorlanmış, Rusya ve Avusturya gibi güçlenen devletlerle mücadele etmiştir. Bu dönemde yapılan savaşlar ve imzalanan antlaşmalar, Osmanlı'nın toprak kayıplarını hızlandırırken, Avrupa'daki siyasi dengeleri de derinden etkilemiştir.

Dönemin Önemli Siyasi Olayları ve Antlaşmaları 📌

Aşağıdaki tablo, 1700-1774 yılları arasındaki önemli siyasi gelişmeleri kronolojik sırayla özetlemektedir:

Yıl	Olay/Antlaşma	Önemli Etkisi
1711	Prut Antlaşması	Osmanlı'nın Rusya'dan Azak Kalesi'ni geri alarak son büyük toprak kazancı elde ettiği antlaşmadır. Rusya'nın Karadeniz'e inme isteğini geçici olarak engelledi.
1718	Pasarofça Antlaşması	Osmanlı'nın Avusturya'ya karşı büyük toprak kayıpları yaşadığı (Belgrad, Banat, Kuzey Sırbistan) ve Avrupa'daki Lale Devri'nin başlangıcı olarak kabul edilen antlaşmadır. Osmanlı'nın Batı'ya açılma ve barış politikası arayışı başladı.
1739	Belgrad Antlaşması	Osmanlı'nın Avusturya ve Rusya'ya karşı kazandığı son büyük zaferlerden biridir. Pasarofça ile kaybedilen Belgrad ve bazı topraklar geri alındı. Fransa'nın arabuluculuk rolü önemliydi.
1768-1774	Osmanlı-Rus Savaşı	Rusya'nın Eflak, Boğdan ve Kırım'ı ele geçirmek için başlattığı büyük bir savaştır. Bu savaş sırasında Çeşme Baskını (1770) ile Osmanlı donanması yakılmıştır.
1774	Küçük Kaynarca Antlaşması	Osmanlı tarihinin en ağır antlaşmalarından biridir. Kırım bağımsız oldu (ancak Rusya'nın himayesine girdi), Rusya'ya ilk kez kapitülasyon hakkı tanındı, Rusya Ortodoksların koruyuculuğunu üstlendi ve Osmanlı'ya savaş tazminatı ödetildi. Osmanlı gerileme döneminin en somut belgesidir.

Dönemin Temel Özellikleri 💡

• Bu dönem, Osmanlı İmparatorluğu'nun geri çekiliş sürecinin hız kazandığı bir evredir.
• Rusya'nın sıcak denizlere inme politikası, Osmanlı'nın Karadeniz'deki egemenliğini tehdit etmiştir.
• Avrupa devletleri, Osmanlı topraklarını paylaşma (Şark Meselesi) konusunda ilk işaretleri vermiştir.
• Fransa gibi Avrupa devletlerinin Osmanlı-Avusturya ve Osmanlı-Rus savaşlarında arabuluculuk rolü giderek artmıştır.

📌 Unutma: Bu dönem, Osmanlı'nın Avrupa karşısında kaybettiği toprakları geri alma çabasının sona erdiği ve Rusya'nın Karadeniz'e inme politikasının hız kazandığı bir geçiş sürecidir. Dönemin siyasi gücü, $Güç = (Askeri\ Kapasite \times Ekonomik\ Kaynaklar) - İç\ İstikrarsızlık$ formülüyle kabaca ifade edilebilir.

---

✍️ Çözümlü Örnek Sorular

Soru 1:

1774 yılında imzalanan Küçük Kaynarca Antlaşması'nın Osmanlı İmparatorluğu üzerindeki etkilerini maddeler halinde açıklayınız. ✅

Çözüm 1:

1. Kırım'ın Kaybı: Kırım Hanlığı bağımsız hale geldi ancak Rusya'ya bağlı hale gelmesiyle Osmanlı, ilk kez Müslüman ve Türk bir toprağı kaybetmiş oldu. Bu durum, Osmanlı'nın "Hilafet" gücünü kullanarak Kırım üzerindeki manevi bağlarını koruma arayışına neden oldu.
2. Rusya'ya Kapitülasyonlar: Rusya'ya ilk kez kapitülasyon hakkı tanınması, Rus tüccarların Osmanlı topraklarında serbest ticaret yapabilmesine ve zamanla ekonomik ayrıcalıklarını artırmasına yol açtı. Bu, Osmanlı ekonomisi üzerinde olumsuz bir etki yarattı.
3. Ortodoksların Koruyuculuğu: Rusya, Osmanlı topraklarındaki Ortodoksların koruyuculuğunu üstlendi. Bu madde, Rusya'ya Osmanlı'nın iç işlerine karışma fırsatı verdi ve Balkanlardaki Rus nüfuzunu artırdı.
4. Savaş Tazminatı: Osmanlı İmparatorluğu, Rusya'ya savaş tazminatı ödemek zorunda kaldı. Bu, Osmanlı hazinesine büyük bir yük getirirken, devletin ekonomik sıkıntılarını daha da artırdı.
5. Karadeniz Hakimiyetinin Zayıflaması: Rusya'nın Karadeniz'de donanma bulundurma ve boğazları kullanma hakkı elde etmesi, Osmanlı'nın Karadeniz'deki mutlak hakimiyetini sona erdirdi ve boğazlar sorununu uluslararası bir mesele haline getirdi.

Soru 2:

1700-1774 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu'nun yaşadığı siyasi gelişmelerin genel karakteristiği hakkında ne söylenebilir? Bu dönemin önceki yüzyıllardan farkı nedir? 💡

Çözüm 2:

1. Geri Çekilme ve Savunma Dönemi: Bu dönem, Osmanlı'nın daha önceki yüzyıllardaki genişleme ve taarruz politikasından vazgeçerek, mevcut topraklarını koruma ve kaybedilenleri geri alma mücadelesi verdiği bir savunma dönemidir. Özellikle Rusya karşısında büyük kayıplar yaşanmıştır.
2. Batılılaşma ve Denge Politikaları: Pasarofça Antlaşması ile Batı'nın üstünlüğü kabul edilmeye başlanmış, Lale Devri ile kültürel alanda Batılılaşma çabaları görülmüştür. Ayrıca, Avrupa devletleri arasındaki çıkar çatışmalarından yararlanarak denge politikası izleme eğilimi başlamıştır, ancak bu henüz tam anlamıyla bir devlet politikası haline gelmemiştir.
3. Artan Dış Müdahaleler: Küçük Kaynarca Antlaşması ile Rusya'ya verilen Ortodoksları koruma hakkı gibi maddeler, yabancı devletlerin Osmanlı'nın iç işlerine müdahalesine yasal zemin hazırlamış, bu da önceki yüzyıllarda pek görülmeyen bir durumdur.
4. Askeri ve Ekonomik Zayıflama: Uzun süren savaşlar ve kaybedilen topraklar, Osmanlı ordusunun eski gücünü yitirmesine ve ekonominin ağır darbeler almasına neden olmuştur. Savaş tazminatları ve kapitülasyonların yaygınlaşması bu zayıflığı daha da belirginleştirmiştir.