7. Sınıf Saf Madde ve Karışımlar Testleri

7. Sınıf 4. Ünite: Saf Madde ve Karışımlar

Madde, evrende yer kaplayan ve kütlesi olan her şeydir. Maddeler, özelliklerine göre saf maddeler ve karışımlar olmak üzere iki ana gruba ayrılır.

Saf Maddeler: Tek tür tanecikten oluşan, belirli ayırt edici özelliklere (erime noktası, kaynama noktası, yoğunluk) sahip, homojen yapıda maddelerdir. Kimyasal yöntemlerle ayrıştırılabilirler (bileşikler için), fiziksel yöntemlerle ayrıştırılamazlar (elementler ve bileşikler).

• Elementler: Aynı tür atomlardan oluşan, kimyasal ve fiziksel yöntemlerle kendinden daha basit maddelere ayrılamayan saf maddelerdir. Periyodik tabloda yer alırlar ve sembollerle gösterilirler (örn. O: Oksijen, H: Hidrojen, Fe: Demir). Metaller, ametaller ve yarı metaller olarak sınıflandırılabilirler.
• Bileşikler: İki veya daha fazla farklı tür atomun belirli oranlarda kimyasal bağlarla birleşmesiyle oluşan saf maddelerdir. Kendi bileşenlerinin özelliklerini göstermezler, yeni özelliklere sahip olurlar. Kimyasal formüllerle gösterilirler (örn. H₂O: Su, NaCl: Sodyum Klorür (Tuz), CO₂: Karbondioksit). Kimyasal yöntemlerle bileşenlerine ayrılabilirler.

Karışımlar: İki veya daha fazla saf maddenin kendi kimyasal özelliklerini kaybetmeden fiziksel olarak bir araya gelmesiyle oluşan maddelerdir. Karışımların belirli bir formülü yoktur, bileşenleri arasındaki oran değişebilir. Bileşenleri fiziksel yöntemlerle birbirinden ayrılabilir.

• Homojen Karışımlar (Çözeltiler): Karışımı oluşturan maddelerin her yerine eşit oranda dağıldığı, tek bir madde gibi görünen karışımlardır. Belirli bir kısmı alındığında karışımın her yerinde aynı özellikler gözlenir. Örnek: Tuzlu su, şekerli su, hava, alaşımlar (tunç, pirinç).
• Heterojen Karışımlar: Karışımı oluşturan maddelerin her yerine eşit oranda dağılmadığı, karışımın farklı yerlerinde farklı özellikler gösteren karışımlardır. Karışımın içinde birden fazla faz gözlenebilir. Örnek: Toprak, kumlu su, zeytinyağlı su, salata.

Çözümlü Örnekler

Örnek 1: Aşağıdaki maddeleri saf madde mi yoksa karışım mı olduklarına göre sınıflandırınız. Saf maddeler ise element mi yoksa bileşik mi olduklarını belirtiniz.

• a) Oksijen gazı (O₂)
• b) Deniz suyu
• c) Karbondioksit (CO₂)
• d) Bakır (Cu)

Çözüm 1:

• a) Oksijen gazı (O₂): Aynı tür atomlardan oluştuğu için saf madde (element).
• b) Deniz suyu: İçerisinde su, tuzlar ve diğer minerallerin bulunduğu bir araya gelmiş maddeler bütünü olduğu için karışım.
• c) Karbondioksit (CO₂): İki farklı tür atomun (karbon ve oksijen) belirli oranlarda kimyasal olarak birleşmesiyle oluştuğu için saf madde (bileşik).
• d) Bakır (Cu): Aynı tür atomlardan oluşan, tek başına bir element olduğu için saf madde (element).

Örnek 2: Aşağıdaki karışımların homojen mi yoksa heterojen mi olduklarını belirleyiniz.

• a) Şekerli su
• b) Hava
• c) Zeytinyağı-su karışımı
• d) Kum ve çakıl taşı

Çözüm 2:

• a) Şekerli su: Şekerin su içinde tamamen çözünerek tek bir faz oluşturduğu için homojen karışım.
• b) Hava: Azot, oksijen, argon gibi gazların bir araya gelerek tek bir faz oluşturduğu için homojen karışım.
• c) Zeytinyağı-su karışımı: Zeytinyağı ve suyun birbirine karışmadığı, iki ayrı fazın net olarak görüldüğü için heterojen karışım.
• d) Kum ve çakıl taşı: Bileşenlerinin karışımın her yerinde eşit dağılmadığı, gözle ayrım yapılabilen bir karışım olduğu için heterojen karışım.

Örnek 3: Saf maddeler ile karışımlar arasındaki temel farklardan birini belirtiniz.

Çözüm 3: Saf maddelerin belirli ve sabit erime noktası, kaynama noktası gibi ayırt edici özellikleri varken; karışımların bu tür belirli ve sabit ayırt edici özellikleri yoktur, bileşenlerinin oranına göre değişebilir.