8. Sınıf: Doğu ve Güney Cepheleri Kazanım Değerlendirme Testleri

📌 Milli Mücadele döneminde vatanımızın bağımsızlığı için verilen şanlı mücadelede Doğu ve Güney Cepheleri, işgalci güçlere karşı Anadolu'nun dört bir yanında filizlenen direnişin en önemli noktalarını oluşturur. Bu cepheler, hem askeri başarılarıyla hem de halkın azmiyle ulusal birliğin pekişmesine ve bağımsızlık ruhunun canlı kalmasına büyük katkı sağlamıştır. Bu bölümde, iki cephenin de kendine özgü dinamiklerini, kahramanlarını ve sonuçlarını detaylıca inceleyeceğiz. 💡

Doğu ve Güney Cepheleri: Milli Mücadele'nin Kritik Alanları

Doğu Cephesi

Doğu Cephesi, Mondros Ateşkes Antlaşması sonrası Anadolu'yu işgal etme hedefi güden Ermeni çeteleri ve Ermeni Devletine karşı Kâzım Karabekir Paşa komutasındaki 15. Kolordu'nun mücadelesini kapsar.

Mücadele Süreci ve Önemli Olaylar

• Savaşan Taraflar: Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Hükûmeti (15. Kolordu) ve Ermenistan.
• Komutan: Kâzım Karabekir Paşa. Mondros Ateşkesi'ne rağmen ordusunu dağıtmayan tek komutandır.
• Amacı: Ermenilerin Doğu Anadolu üzerindeki iddialarını sona erdirmek ve bölgenin güvenliğini sağlamak.
• Önemli Gelişme: Sarıkamış, Kars ve Gümrü gibi stratejik noktaların geri alınmasıyla Ermeni ilerleyişi durduruldu.

📌 Unutma: Doğu Cephesi, TBMM'nin düzenli orduyla kazandığı ilk askeri ve siyasi başarıdır. Bu zafer, Batı Cephesi'ndeki mücadeleye büyük moral ve destek sağlamıştır.

Gümrü Antlaşması (2-3 Aralık 1920)

• İmzalandığı Yer: Gümrü (Bugünkü Ermenistan'ın Gümrü şehri).
• Önemi: TBMM Hükûmeti ile bir devlet arasında yapılan ilk siyasi antlaşmadır.
• Maddeleri:
  • Ermenistan, Sevr Antlaşması'nı tanımayacak ve Doğu Anadolu'daki toprak iddialarından vazgeçecektir.
  • Kars, Sarıkamış, Kağızman ve Iğdır Türkiye'ye bırakılacaktır.
  • İki ülke arasında kesin sınır belirlenmiştir (Aras Nehri-Çıldır Gölü hattı).

Güney Cephesi

Güney Cephesi, Mondros Ateşkesi sonrası işgale uğrayan Adana, Antep, Maraş ve Urfa gibi şehirlerde halkın kendi kurduğu Kuvâ-yi Milliye birlikleriyle işgalci Fransız ve Ermeni güçlerine karşı verdiği destansı mücadeleyi anlatır.

Mücadele Süreci ve Kahramanlıklar

• Savaşan Taraflar: Fransızlar ve onlara destek veren Ermenilere karşı Türk halkının Kuvâ-yi Milliye birlikleri.
• Ayırt Edici Özellik: Düzenli ordunun bulunmadığı, tamamen halk direnişiyle yürütülen bir cephedir.
• Öne Çıkan Kahramanlar ve Şehirler:
  • Maraş: Sütçü İmam ve Rıdvan Hoca önderliğinde gösterdiği direniş sonrası "Kahraman" unvanını almıştır.
  • Antep: Şahin Bey önderliğinde gösterdiği direniş sonrası "Gazi" unvanını almıştır.
  • Urfa: Ali Saip Bey önderliğinde gösterdiği direniş sonrası "Şanlı" unvanını almıştır.
  • Adana: Özellikle Pozantı Kongresi ile örgütlü bir direniş sergilenmiştir.

💡 Bilgi Kutusu: Kuvâ-yi Milliye, halkın vatanseverlik duygusuyla kendi imkanlarıyla oluşturduğu düzensiz askeri birliklerdir. Başlangıçta etkili olsalar da zamanla disiplinsizlik ve bölgesel hareket etme gibi sorunlar nedeniyle yerlerini düzenli orduya bırakmışlardır.

Güney Cephesi'nin Sonuçları

• Halkın bağımsızlık azmini tüm dünyaya göstermiştir.
• Fransızların Anadolu'daki ilerleyişini durdurmuştur.
• İtilaf Devletleri arasında fikir ayrılıklarının ortaya çıkmasına neden olmuştur.

Cephelerin Karşılaştırması

Özellik	Doğu Cephesi	Güney Cephesi
Savaşan Güçler	TBMM Düzenli Ordusu (15. Kolordu)	Kuvâ-yi Milliye (Halk Direnişi)
Başkomutan/Önder	Kâzım Karabekir Paşa	Bölgesel Kahramanlar (Sütçü İmam, Şahin Bey vb.)
Düşman Güçleri	Ermenistan	Fransa ve Ermeni İşbirlikçileri
Sona Erdiren Antlaşma	Gümrü Antlaşması	Ankara Antlaşması (Batı Cephesi'ndeki zaferlerle bağlantılı)
Öne Çıkan Şehirler	Kars, Sarıkamış, Gümrü	Maraş, Antep, Urfa, Adana

---

✍️ Çözümlü Örnek Sorular

Soru 1: Doğu Cephesi ve Gümrü Antlaşması

Milli Mücadele Dönemi'nde Doğu Cephesi'nde kazanılan zaferin ardından imzalanan Gümrü Antlaşması ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlış bir bilgidir?

1. TBMM Hükûmeti'nin uluslararası alandaki ilk siyasi başarısıdır.
2. Ermenistan, Doğu Anadolu'daki toprak iddialarından vazgeçmiştir.
3. Antlaşma, Kâzım Karabekir Paşa komutasındaki 15. Kolordu ile imzalanmıştır.
4. Bu antlaşma ile Doğu Sınırımız kesin olarak çizilmiştir.

Çözüm:

1. Gümrü Antlaşması, TBMM'nin ilk siyasi antlaşmasıdır. (A doğru)
2. Ermenistan, Sevr Antlaşması'nı tanımadığını ve Doğu Anadolu'daki iddialarından vazgeçtiğini kabul etmiştir. (B doğru)
3. Antlaşma, TBMM Hükûmeti adına Kâzım Karabekir Paşa tarafından Ermenistan temsilcileri ile imzalanmıştır. (C doğru)
4. Gümrü Antlaşması ile Doğu Sınırımızın büyük bir kısmı belirlense de kesin olarak çizilmesi daha sonra imzalanan Moskova ve Kars Antlaşmaları ile gerçekleşecektir. Gümrü, ilk adımdır ancak "kesin" ifadesi yanlıştır. (D yanlış)

✅ Doğru Cevap: D

Soru 2: Güney Cephesi ve Halk Direnişi

Güney Cephesi'nde yaşanan direnişin en belirgin özelliklerinden biri, düşmana karşı mücadele eden gücün niteliğidir. Aşağıdakilerden hangisi, Güney Cephesi'ndeki direnişin bu niteliğini en iyi ifade eder?

1. TBMM'ye bağlı düzenli ordu birliklerinin başarıları.
2. İstanbul Hükûmeti tarafından gönderilen birliklerin etkili mücadelesi.
3. Halkın, kendi imkanlarıyla oluşturduğu Kuvâ-yi Milliye birliklerinin direnişi.
4. İtilaf Devletleri'nden destek alan yerel azınlıkların direnişi.

Çözüm:

1. Güney Cephesi'nde düzenli ordu birlikleri değil, halkın kurduğu düzensiz Kuvâ-yi Milliye birlikleri etkili olmuştur. (A yanlış)
2. İstanbul Hükûmeti'nin Milli Mücadele'ye destek vermediği, hatta karşı çıktığı bilinmektedir. (B yanlış)
3. Güney Cephesi, tamamen işgal altındaki bölgelerde yaşayan halkın, kendi imkanlarıyla silahlanarak oluşturduğu Kuvâ-yi Milliye birlikleriyle Fransız ve Ermeni işgalcilerine karşı yürüttüğü direnişle öne çıkar. (C doğru)
4. İtilaf Devletleri'nden destek alanlar işgalci güçler ve onların işbirlikçileriydi, direnişi yapan Türk halkıdır. (D yanlış)

✅ Doğru Cevap: C