9. Sınıf: Atom teorileri ve bilimsel bilginin değişebilirliği Kazanım Değerlendirme Testleri
KİM.9.1.3: Atom teorilerindeki varsayımları kullanarak bilimsel bilginin değişebilirliliğine ilişkin çıkarım yapabilme
a) Atom teorilerinin gelişim sürecinde atomun yapısına ilişkin niteliklerin farkını ortaya koyar.
b) Elektron, proton ve nötronun yükü, kütlesi ve keşif tarihlerine ilişkin hazır veri seti kullanır.
c) Atom ve atom altı parçacıklar ile ilgili bilimsel verileri inceleyerek bilimsel bilginin değişebilirliliğini değerlendirir.
Kazanım Testleri
9. Sınıf Kimya: Atom Teorileri ve Bilimsel Bilginin Değişebilirliği
Konu Özeti
Atom kavramı tarih boyunca farklı bilim insanlarının gözlem ve deneylerine bağlı olarak gelişmiş, yeni veriler elde edildikçe atom modelleri güncellenmiştir. Bu durum, bilimsel bilginin değişebilir ve gelişebilir olduğunu gösterir. İlk olarak Demokritos, maddenin bölünemeyen çok küçük taneciklerden (atomos) oluştuğunu öne sürmüştür. Ancak bu fikir uzun süre deneysel temele dayanmadığı için bilimsel model hâline gelmemiştir.
Dalton Atom Modeli atomların bölünemez küreler olduğunu, aynı element atomlarının aynı özellikte bulunduğunu belirtmiştir. Sonraki deneylerle atomun iç yapısı olduğu anlaşılmıştır. Thomson, elektronun varlığını keşfederek “üzümlü kek modeli”ni önermiş; pozitif yük içinde dağılmış elektronlar olduğunu savunmuştur. Rutherford altın levha deneyiyle atomun büyük kısmının boşluk olduğunu ve pozitif yük ile kütlenin çekirdekte toplandığını ortaya koymuştur. Bohr ise elektronların belirli enerji düzeylerinde bulunduğunu ve enerji alışverişiyle seviye değiştirdiğini açıklamıştır. Günümüzde atomun davranışı modern atom teorisi ile (olasılık, orbital kavramı) daha iyi açıklanır.
- Bilimsel bilgi kanıta dayanır ve yeni kanıtlarla değişebilir.
- Model, doğayı açıklamak için kullanılan temsildir; mutlak gerçek değil, en iyi açıklamadır.
- Atom modelleri, deney sonuçları arttıkça daha ayrıntılı hâle gelmiştir.
Örnek Çözümlü Sorular
Soru 1
Aşağıdakilerden hangisi Rutherford atom modelinin ortaya çıkmasına en doğrudan katkı sağlayan deneydir?
- A) Katot ışınları deneyi
- B) Altın levha (alfa saçılması) deneyi
- C) Alev testi
- D) Elektroliz deneyi
Çözüm: Rutherford, alfa taneciklerinin altın levhadan saçılmasını inceleyerek çekirdeğin varlığını ve atomun büyük kısmının boşluk olduğunu açıklamıştır. Bu sonuç altın levha deneyine dayanır.
Cevap: B
Soru 2
Thomson atom modeli ile Rutherford atom modeli arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Atomların aynı elementte farklı kütlelerde olabileceği
- B) Atomun pozitif yükünün çekirdekte toplanması
- C) Elektronların belirli enerji düzeylerinde bulunması
- D) Atomların bölünemez küreler olması
Çözüm: Thomson pozitif yükün atom hacmine yayıldığını düşünür. Rutherford ise pozitif yük ve kütlenin çekirdekte toplandığını göstermiştir.
Cevap: B
Soru 3
“Bilimsel bilgi değişebilir” ifadesine en uygun örnek aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Elementlerin sembollerle gösterilmesi
- B) Atomun bölünemez kabul edilip sonradan elektronun keşfedilmesi
- C) Termometre ile sıcaklık ölçülmesi
- D) Saf suyun 0°C’de donması
Çözüm: Dalton modeli atomu bölünemez kabul ederken, elektronun keşfi atomun iç yapısı olduğunu göstermiş ve model değişmiştir. Bu, yeni kanıtla bilginin güncellenmesine örnektir.
Cevap: B
Soru 4
Bohr atom modeline göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Elektronlar çekirdek içinde bulunur.
- B) Elektronlar belirli enerji düzeylerinde bulunur.
- C) Atomun tamamı dolu bir küredir.
- D) Pozitif yük atom hacmine homojen dağılmıştır.
Çözüm: Bohr modelinin temel kabulü, elektronların belirli enerji seviyelerinde (katmanlarda) bulunması ve enerji alıp vererek seviye değiştirmesidir.
Cevap: B