9. Sınıf: İyon oluşumu Kazanım Değerlendirme Testleri

KİM.9.1.7: İyon oluşumuna ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme
a) Atomların elektron dizilimiyle iyonların elektron dizilimi arasında örüntü bulur.
b) İyon oluşumuna ilişkin genelleme yapar.

Kazanım Testleri

TEST

9. Sınıf İyon oluşumu Test 1
TEST

9. Sınıf İyon oluşumu Test 2
TEST

9. Sınıf İyon oluşumu Test 3
TEST

9. Sınıf İyon oluşumu Test 4

9. Sınıf Kimya: İyon Oluşumu Konu Özeti

Atomlar kararlı (daha düşük enerjili) bir elektron düzenine ulaşmak için elektron verebilir veya alabilir. Bu süreç sonucunda yüksüz atom, net yük taşıyan iyon hâline dönüşür. Atom elektron verdiğinde proton sayısı değişmez, elektron sayısı azalır ve atom pozitif yüklü olur; oluşan iyon katyon olarak adlandırılır. Atom elektron aldığında elektron sayısı artar ve atom negatif yüklü olur; oluşan iyon anyondur. İyon yükü, proton sayısı (p) ile elektron sayısı (e) farkına göre belirlenir: p > e ise katyon, e > p ise anyon oluşur.

Genellikle metalller elektron vermeye eğilimlidir ve katyon oluşturur; ametaller elektron almaya eğilimlidir ve anyon oluşturur. Soygazlar kararlı elektron dizilişine sahip oldukları için çoğunlukla iyon oluşturmaz. İyon oluşumu, iyonik bağ ve bileşiklerin oluşmasının temelini oluşturur.

Temel Kavramlar

  • Katyon: Elektron vererek oluşan (+) yüklü iyon
  • Anyon: Elektron alarak oluşan (−) yüklü iyon
  • Yük hesabı: Net yük = p − e
  • Elektron sayısı: e = p − (iyon yükü) (katyonlarda) / e = p + (yük büyüklüğü) (anyonlarda)

Çözümlü Örnek Sorular

Soru 1

12 protonu olan bir atom 2 elektron verirse oluşan iyonun yükü nedir?

Çözüm: Proton sayısı p = 12. Başlangıçta yüksüz atomda e = 12 kabul edilir. 2 elektron verirse e = 10 olur. Net yük = p − e = 12 − 10 = +2. İyon katyondur (ör: Mg2+).

Soru 2

9 protonu olan bir atom 1 elektron alırsa oluşan iyonun yükü ve türü nedir?

Çözüm: p = 9. Yüksüzken e = 9. 1 elektron alınca e = 10 olur. Net yük = 9 − 10 = −1. İyon anyondur (ör: F−).

Soru 3

Bir X iyonunun yükü +3 ve proton sayısı 13 ise elektron sayısı kaçtır?

Çözüm: Katyon olduğundan elektron vermiştir. Net yük = p − e = +3. 13 − e = 3 ⇒ e = 10. X iyonu 10 elektrona sahiptir.

Soru 4

Proton sayısı 16 olan bir atom kararlı hâle geçmek için 2 elektron alırsa iyonun yükü ve elektron sayısı nedir?

Çözüm: p = 16. Yüksüzken e = 16. 2 elektron alırsa e = 18 olur. Net yük = 16 − 18 = −2. İyon anyondur (ör: S2−).