9. Sınıf: Metalik bağın oluşumu Kazanım Değerlendirme Testleri
KİM.9.2.1: Metalik bağın oluşumuna yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme
a) Pozitif yüklü metal iyonları ile negatif yüklü elektron denizi arasında örüntü oluşturur.
b) Metalik bağın oluşumuna ilişkin genelleme yapar.
Kazanım Testleri
Metalik Bağın Oluşumu (9. Sınıf Kimya) – Konu Özeti
Metalik bağ, metal atomlarını bir arada tutan çekim kuvvetidir. Metallerin değerlik elektronları genellikle az sayıda (1–3) olduğundan, bu elektronlar atomlara sıkı bağlı kalmaz. Metal atomları kristal örgü oluşturacak biçimde bir araya geldiğinde, değerlik elektronları atomlardan ayrılarak tüm yapı boyunca serbestçe dolaşabilen bir elektron denizi meydana getirir. Bu sırada metal atomları elektronlarını kısmen verdiği için pozitif yüklü metal iyonları (katyonlar) hâline gelir.
Metalik bağın temelinde, pozitif metal iyonları ile serbest dolaşan elektronlar arasındaki elektrostatik çekim bulunur. Bu bağ yönsüzdür; yani belirli bir doğrultuda oluşmaz. Bu durum metallerin elektrik ve ısı iletkenliği, tel ve levha hâline getirilebilme (süneklik ve dövülebilirlik) gibi özelliklerini açıklar. Elektron denizi modeli, metallerin parlak görünmesini ve bazı metallerin yüksek erime-kaynama noktalarına sahip olmasını da destekler.
Metalik Bağın Özellikleri
- Yönsüzdür: Kristal örgüde her yönde çekim vardır.
- Elektronlar delokalizedir: Belirli bir atoma ait değildir, tüm yapı boyunca hareket edebilir.
- İletkenlik sağlar: Serbest elektronlar elektrik akımını taşır.
- Süneklik ve dövülebilirlik: Katyon katmanları kayarken bağ tamamen kopmaz.
Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1
Metalik bağın oluşumunda aşağıdakilerden hangisi temel etkendir?
- A) Metal atomları arasında elektron ortaklaşması
- B) Metal iyonları ile elektron denizi arasındaki elektrostatik çekim
- C) Zıt yüklü iyonların düzenli dizilimi
- D) Moleküller arası hidrojen bağları
Çözüm: Metalik bağ, pozitif metal iyonları ile serbest dolaşan elektronlar arasındaki çekimle oluşur. Elektron ortaklaşması kovalent bağa; zıt yüklü iyonların dizilimi iyonik bağa; hidrojen bağı ise moleküller arası etkileşime örnektir. Cevap: B
Soru 2
Metallerin tel hâline getirilebilmesinin (süneklik) nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Metalik bağın yönlü olması
- B) Elektronların tamamen çekirdeğe bağlı olması
- C) Katyon katmanları kayarken elektron denizinin bağı sürdürmesi
- D) Metal atomlarının molekül oluşturması
Çözüm: Metalik bağ yönsüzdür ve elektron denizi yapıyı bir arada tutar. Katyon katmanları kaydığında elektronlar yeni düzeni de bağlayabildiği için kırılma yerine şekil değişimi görülür. Cevap: C
Soru 3
Bakır (Cu) metalinin elektrik iletkenliğinin yüksek olmasının en iyi açıklaması hangisidir?
- A) Bakır atomlarının iyonik bağ yapması
- B) Bakırda serbest dolaşan elektronların bulunması
- C) Bakırın moleküler yapıda olması
- D) Bakır atomlarının aralarında yalnızca Van der Waals etkileşimi olması
Çözüm: Metallerde değerlik elektronları delokalizedir ve elektrik alan altında hareket ederek akımı taşır. Bu durum iletkenliği artırır. Cevap: B
Soru 4
Aşağıdaki ifadelerden hangisi metalik bağ için yanlıştır?
- A) Metal iyonları kristal örgüde düzenli dizilir.
- B) Serbest elektronlar tüm kristal boyunca hareket edebilir.
- C) Bağ, belirli doğrultularda güçlü olduğu için metaller kırılgandır.
- D) Metalik bağ, ısı iletkenliğini açıklar.
Çözüm: Metallerin kırılgan olmaması metalik bağın yönsüz olması ve elektron denizinin katman kaymalarında bağı sürdürebilmesiyle ilgilidir. “Belirli doğrultularda güçlü olduğu için kırılgan” ifadesi yanlıştır. Cevap: C