9. Sınıf: Adezyon ve kohezyon kuvvetleri Kazanım Değerlendirme Testleri
KİM.9.2.12: Adezyon ve kohezyon kuvvetlerinin sıvıların özelliklerine etkilerine ilişkin çıkarım yapabilme
a) Aynı ya da farklı etkileşimlere sahip sıvıların özellikleri ile ilgili farkları ortaya koyar.
b) Etkileşimler ile sıvıların özellikleri arasındaki ilişkiyi belirlemek üzere gözlem verilerini ve hazır veri setini kullanır.
c) Çıkarımlarını bilim insanlarının çıkarımları ile karşılaştırır.
Kazanım Testleri
9. Sınıf Kimya: Adezyon ve Kohezyon Kuvvetleri Konu Özeti
Kohezyon (Cohesion) Kuvveti
Kohezyon, aynı tür tanecikler (moleküller/atomlar) arasındaki çekim kuvvetidir. Örneğin su moleküllerinin birbirini çekmesi suyun yüzeyinde yüzey gerilimi oluşmasına neden olur. Kohezyon kuvveti büyük olan sıvılar, damla şeklini daha iyi korur ve yüzeyleri “gergin” davranır.
Adezyon (Adhesion) Kuvveti
Adezyon, farklı tür tanecikler arasındaki çekim kuvvetidir. Örneğin su ile cam arasındaki çekim, suyun cam yüzeye tutunmasına neden olur. Adezyon kuvveti belirgin olduğunda sıvı yüzeyi katıyı ıslatır, sıvı katı yüzeye yayılma eğilimi gösterir.
Adezyon–Kohezyon İlişkisi ve Sonuçları
- Kohezyon > Adezyon: Sıvı kendi içinde daha güçlü çekilir, damla yapar, yüzey katıyı daha az ıslatır. Cıvanın camda küresel damla oluşturması örnektir.
- Adezyon > Kohezyon: Sıvı katı yüzeye daha çok tutunur, yayılır ve daha iyi ıslatır. Suyun cam yüzeyde yayılması örnektir.
- Kılcallık (kapilarite): İnce borularda sıvının yükselmesi/alçalması olayıdır. Adezyon büyükse sıvı yükselir (su–cam), kohezyon büyükse alçalma görülebilir (cıva–cam).
Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1
Cam bir kapta suyun yüzeyinin kap kenarlarında yukarı doğru kıvrılarak “içbükey” (konkav) görünmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kohezyonun adezyondan büyük olması
- B) Adezyonun kohezyondan büyük olması
- C) Suyun yoğunluğunun fazla olması
- D) Suyun katı hâlde olması
Çözüm: Su ile cam arasındaki çekim (adezyon), su molekülleri arasındaki çekimden (kohezyon) baskınsa su cam yüzeye tırmanır ve kenarlarda yükselerek içbükey menisküs oluşturur. Cevap: B
Soru 2
Cıvanın cam bir yüzey üzerinde damla şeklini koruyup yayılmaması aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?
- A) Cıva-cam adezyonu, cıva kohezyonundan büyüktür
- B) Cıva kohezyonu, cıva-cam adezyonundan büyüktür
- C) Cıva uçucu bir sıvıdır
- D) Cıva katı bir maddedir
Çözüm: Yayılmama ve damla şeklini koruma, sıvı içi çekimin (kohezyon) yüzeye tutunmadan (adezyon) güçlü olduğunu gösterir. Cevap: B
Soru 3
İnce bir cam boruya daldırılan suyun boru içinde yükselmesi olayı aşağıdakilerden hangileri ile açıklanır?
- A) Adezyonun büyük olması ve kılcallık
- B) Kohezyonun büyük olması ve yoğunluk
- C) Suyun buhar basıncının yüksek olması
- D) Suyun donma noktasının düşük olması
Çözüm: Su ile cam arasındaki adezyon suyu boru duvarına doğru çeker; ince boruda bu etki belirginleşerek kılcallık ile yükselme görülür. Cevap: A
Soru 4
Aşağıdaki durumlardan hangisinde adezyonun etkisi daha belirgindir?
- A) Su damlalarının birbirine birleşip büyümesi
- B) Bir sıvının cam yüzeye tutunarak yayılması
- C) Sıvı yüzeyinde böceklerin yürüyebilmesi
- D) Sıvının kendi içinde damla oluşturması
Çözüm: Farklı tür tanecikler arasındaki çekim adezyondur. Cam yüzeye tutunma ve yayılma doğrudan adezyonu gösterir. Diğer seçenekler daha çok kohezyon/yüzey gerilimi ile ilgilidir. Cevap: B