9. Sınıf: Moleküller arası etkileşimler Kazanım Değerlendirme Testleri

KİM.9.2.7: Moleküller arası etkileşimleri sınıflandırabilme
a) Moleküller arası etkileşimlerin sınıflandırılmasına ilişkin ölçütler (atom, iyon, polar molekül, apolar molekül) belirler.
b) Belirlediği ölçütler doğrultusunda aynı ya da farklı kimyasal türler arasında oluşan moleküller arası etkileşimleri ayrıştırır.
c) Moleküller arası etkileşimleri gruplandırır.
ç) Oluşturduğu grupları adlandırıp bilimsel karşılığıyla kıyaslar.

Kazanım Testleri

TEST

9. Sınıf Moleküller arası etkileşimler Test 1
TEST

9. Sınıf Moleküller arası etkileşimler Test 2
TEST

9. Sınıf Moleküller arası etkileşimler Test 3
TEST

9. Sınıf Moleküller arası etkileşimler Test 4

9. Sınıf Kimya: Moleküller Arası Etkileşimler (Konu Özeti)

Moleküller arası etkileşimler, tanecikler (atom, molekül, iyon) arasında oluşan çekim kuvvetleridir. Bu etkileşimler, maddelerin kaynama noktası, erime noktası, viskozite, yüzey gerilimi ve uçuculuk gibi fiziksel özelliklerini belirgin biçimde etkiler. Moleküller arası etkileşimler genel olarak zayıf etkileşimler (van der Waals kuvvetleri ve hidrojen bağı) olarak incelenir. Etkileşimin gücü arttıkça genellikle kaynama noktası artar, uçuculuk azalır.

Başlıca Etkileşim Türleri

  • London (Dağılma) Kuvvetleri: Tüm atom ve moleküllerde bulunur. Elektronların anlık yer değiştirmesiyle geçici dipoller oluşur. Kütle ve yüzey alanı arttıkça London kuvvetleri genellikle artar.
  • Dipol–Dipol Etkileşimi: Kalıcı dipole sahip (polar) moleküller arasında görülür. Polarite arttıkça etkileşim genellikle güçlenir.
  • Hidrojen Bağı: H atomunun F, O veya N atomuna bağlı olduğu moleküller arasında güçlü bir özel dipol–dipol etkileşimidir (ör. H2O, NH3, HF). Kaynama noktasını belirgin yükseltir.
  • İyon–Dipol Etkileşimi: İyonlar ile polar moleküller arasında görülür; özellikle tuzların suda çözünmesinde etkilidir.

Genel Karşılaştırma

Genel bir sıralama şu şekilde verilebilir: İyon–dipol > Hidrojen bağı > Dipol–dipol > London. Aynı tür moleküller karşılaştırılırken molekülün polar olup olmaması, molar kütlesi ve molekül şekli (temas yüzeyi) önemlidir.

Örnek Çözümlü Sorular

Soru 1

CH4, NH3, H2O maddelerini kaynama noktası büyükten küçüğe sıralayınız.

Çözüm: H2O molekülleri arasında güçlü hidrojen bağları vardır. NH3 da hidrojen bağı yapabilir ancak H2O’ya göre daha zayıftır. CH4 apolardır, yalnızca London kuvvetleri etkindir. Bu nedenle sıralama: H2O > NH3 > CH4.

Soru 2

HCl, Cl2, H2S maddelerinde baskın moleküller arası etkileşim türlerini yazınız.

Çözüm:

  • Cl2: Apolar molekül → London kuvvetleri.
  • HCl: Polar molekül → Dipol–dipol (ayrıca London da bulunur).
  • H2S: Polar molekül → Dipol–dipol (hidrojen bağı sayılmaz; çünkü H, F/O/N’a bağlı değildir).

Soru 3

NaCl’nin suda çözünmesinde su ile Na+ ve Cl− arasında hangi etkileşim türü etkilidir?

Çözüm: Su polar bir moleküldür ve Na+/Cl− iyonları ile su moleküllerinin dipolleri arasında çekim oluşur. Bu etkileşim iyon–dipol etkileşimidir. Bu sayede iyonlar su içinde çevrelenerek çözünme kolaylaşır.

Soru 4

C2H6 ve C4H10 maddelerinden hangisinin kaynama noktası daha yüksektir? Gerekçesiyle belirtiniz.

Çözüm: Her ikisi de apolar olup baskın etkileşim London kuvvetleridir. C4H10’un molar kütlesi ve elektron sayısı daha fazla olduğundan London kuvvetleri daha güçlüdür. Bu nedenle kaynama noktası C4H10 > C2H6.